Vakfın yaptığı açıklamaya göre, 51. dönem vizyonu çerçevesinde ilk il başkanı atamaları tamamlandı. Diğer illerdeki görevlendirmelerin ise önümüzdeki günlerde yapılacağı belirtildi. Yeni yapılanma kapsamında, MGV İstişare Kurulu Başkanlığı görevine uzun yıllardır Milli Görüş teşkilatlarında çeşitli kademelerde hizmet eden Tacettin Çetinkaya getirildi.

Yarım asırdır binlerce gencin hayatına dokunan, onları inanç, ilim ve dava şuuru ile yetiştiren Milli Gençlik Vakfı; 51. yılında da aynı kararlılıkla yoluna devam ediyor. Vakıf, bu dönemde özellikle gençlik çalışmaları, aile merkezli sosyal projeler, manevi ve kültürel eğitim programları ile toplumsal bilinç ve sorumluluk alanlarında etkin çalışmalar yürütmeyi hedefliyor.

MGV, kuruluşundan bu yana olduğu gibi bugün de, gençliğe yön vermeyi, milli ve manevi değerlerle donanmış nesiller yetiştirmeyi en temel görev biliyor. 51. dönem, sadece bir faaliyet dönemi değil; bir dava bilincinin, bir medeniyet yürüyüşünün yeni bir merhalesi olarak görülüyor.

Türkiye’de özellikle belirli kesimler, Tufan Erhürman’ın, Ersin Tatar’ı açık farkla mağlup etmesini halkın mevcut statükodan memnun olmadığı ve “iki devletli çözüm” yerine yeniden “federasyon temelli” bir siyasal dil arayışında olduğunu gösterdiğini savundu. Ancak ben bu teze katılmıyorum. Evet doğru; KKTC seçmeninde bir memnuniyetsizlik söz konusu… Lakin söz konusu memnuniyetsizliğin temel çıktıları arasında Ankara’nın varlığını sorgulama eğilimi olduğunu düşünmüyorum. KKTC seçmeni Ankara ile bağların zayıflamasından ziyade KKTC’ye daha farklı ve fazla değer verilmesini istiyor. Bu bağlamda ilk bakışta adanın kuzeyindeki ekonomi parametresi göze çarpıyor. Bunun yanı sıra ada halkı; KKTC’nin fuhuş, kumar ve mafya düzeniyle de anılmasını istemiyor.

2. Halk Ne Mesaj Verdi?

Kıbrıs Türk halkı, ekonomik sıkışmışlıktan bıktığını net bir şekilde gösterdi. İlaveten milliyetçi motifler çerçevesinde siyaset yaptığını iddia eden bir kanadın bilhassa adadaki İsrail bağlantılı faaliyetler karşısında etkisiz kalması da seçmen tarafından cezalandırıldı. Biraz önce de belirttiğim üzere ada halkı; KKTC’nin fuhuş, kumar ve mafya düzeniyle de anılmasını istemediğini net bir şekilde beyan etti. Yukarıda saydığım hususlar KKTC’deki seymenlerin tamamının hem fikir olduğu hususlar olduğunu belirtmeliyim.

3. Türkiye–KKTC İlişkilerinde Yeni Bir Dönem mi Başlıyor?

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki; seçim sonuçları, Ankara’nın istediği şekilde sonuçlanmadı. Ancak ben Ankara’nın bu seçim sonuçlarından gerekli mesajları aldığı ve alacağı kanaatindeyim. Bu noktada bilhassa Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın KKTC Cumhurbaşkanlığı seçim sonuçlarına ilişkin yapıcı açıklaması çok önemliydi. İlişkilerde yeni bir dönem başlayıp başlamayacağı meselesine gelirsek Türkiye’nin KKTC’ye olan ilgisi ve desteğinin daha fazla artacağını düşünüyorum. Ve Tufan Erhürman Bey’in de Türkiye kamuoyunda sanıldığı kadar Ankara ile uyumsuz bir çizgide olacağını sanmıyorum. Kısacası; Ersin Tatar Bey kadar olmasa da Tufan Erhürman Bey döneminde de uyumlu siyaset devam edecektir.

4. Federasyon Tartışması Yeniden Mi Gündemde?

Türkiye’de “Erhürman’ın zaferiyle birlikte Birleşmiş Milletler parametrelerine dayalı federasyon modeli yeniden uluslararası meşruiyet kazanacaktır” tezini savunan çok sayıda kişi var. Ama daha önce de dediğim gibi ben bunun böyle olacağını sanmıyorum. Bir kere Sayın Erhürman bir önceki CTP Adayı Mustafa Akıncı kadar radikal bir isim değil. Tufan Erhürman ile Ankara uyumlu bir siyaset izleyecektir. Kısacası; Ankara’nın dış politikada yeni bir diplomatik denge arayışına girmesini zorunlu kılacak bir durum olduğu kanaatinde değilim.

5. Ankara Bu Sonuca Nasıl Tepki Verebilir?

Türkiye, seçim sonuçlarını “saygıyla karşıladığını” açıkladı. Ve ben bu açıklamaların samimi olduğunu düşünüyorum. Tabi eğer Tufan Erhürman iki ülke arasındaki ilişkileri bozucu bir adım atarsa perde arkasında bu tablo bir rahatsızlık oluşturacaktır. Yani Erhürman’ın olası bir AB yanlısı ve federal çözümcü çizgisi, Ankara’nın dış politika ajandasında yeni bir gerilim hattı oluşturabilir.

6. KKTC İç Siyasetinde Denge Nasıl Değişti?

CTP’nin başarısı, merkez solun güçlendiğini gösteriyor. Bu, Meclis aritmetiğinde ve hükümet kurma süreçlerinde dengeleri kökten değiştirebilir.

7. Doğu Akdeniz Jeopolitiği Açısından Ne Anlama Geliyor?

Türkiye’nin “Mavi Vatan” doktrini temel bir esastır ve de devlet politikasıdır. “Bu sonuçla birlikte Türkiye, KKTC’deki siyasi meşruiyet desteğini kısmen kaybetmiş oldu” demek süreci doğru okuyamama anlamına gelecektir. Mavi Vatan doktrini yoluna devam edecektir.

Programın açılışında konuşan AGD İstanbul Üniversiteler Komisyonu Başkanı Hasan Basri Yazıcı, 7 Ekim'den bu yana meydanlarda ve direnişin istediği her yerde Gazze'ye destek verdiklerini bunun için ödenmesi gereken bedelleri ödediklerini kaydetti. Yazıcı konuşmasında Hamas'ın komutanlarına ve şehit olan öncülerine selam gönderdi.

AGD İstanbul Şube Başkanı Mehmet Yaroğlu ise yaptığı konuşmada "Biz Hamas'ın yanında değiliz biz Hamas'ın kendisiyiz. Hamas'la aynı cephedeyiz. 7 Ekim'den bugüne kadar bizden hangi konuda destek istemişlerse o desteği verdik. Siyonist elçiliklerini kuşattık, işbirlikçilere tepki gösterdik, atılması gereken her adımı attık" dedi

"Gazze'de Anneler çocuklarını kendi elleriyle cepheye gönderdiler. Geride kalan küçük yavrularına yedirecek bir lokma ekmek, içilecek bir damla su bulamadılar" diye konuşan Yaroğlu, "Gazzeli annelere karşı mahcubuz ama başımız dik. Mahcubuz çünkü ümmetin Gazze'deki erkekleri cihatta savaşırken, biz Gazze'ye bir yudum su bile sokamadık ama başımız dik çünkü Hamas bizden hangi adımı atmamızı istemişse biz o adımı attık bizden hangi desteği istemişse o desteği sağladık” sözlerini sarf etti.

Programa konuk olarak katılım sağlayan Sumud Filosu katılımcılarından Saadet Partisi Milletvekili Mehmet Atmaca, Gelecek Partisi Milletvekili Sema Silkin Ün ile Aktivistler Ömer Faruk Narlı ve Emine Güneş filo hazırlıkları, İsrail’in hukuksuz müdahalesi ve gözaltı sürecinde yaşadıklarına değinmenin yanında Gazze’deki soykırımın boyutlarını dile getirdiler.

Öte yandan programa katılan Hamas temsilcisi Muhammed Mişeyniş direnişin tüm gücüyle işgale karşı mücadele devam edeceğini ve direnişin bu süreçten daha güçlü bir şekilde çıkacağını belirtti.

Program Grup İslami Direniş'in ezgileriyle sona erdi.

AGD Genel Başkanı Salih Turhan, “Federasyon görüşmeleri, Türkiye ile bağların koparılması, Türkiye karşıtı politikaların yürütülmesi, evlatlarımızın inançlarını yaşayamaması ve okullarımızda milli ve manevi değerlere bağlı eğitimlerin verilmemesi gibi durumların karşısındayız ve sürecin takipçisiyiz” ifadelerini de kullandı.

AGD Genel Başkanı Salih Turhan’ın açıklaması şu şekilde:

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı görevine seçilen Sayın Tufan Erhürman’ı tebrik ediyoruz.

Kıbrıs bizim göz bebeğimizdir. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) rüyası, Hala Sultan’ın beldesi, mücahitlerin kanıyla alınmış sahabe toprağı Kıbrıs'ımızın önümüzdeki süreçte farklı meselelerle gündeme gelmemesi gerektiğini bir kez daha vurguluyoruz.

Yeşil Ada Kıbrıs’ımızın siyonist yapılardan ve Chabad gibi karanlık örgütlerin etkisinden arındırılması, KKTC ile Türkiye arasındaki kardeşlik bağlarının daha da güçlenmesi en büyük temennimizdir.

Milli ve manevi değerlere bağlı, inançlı bir neslin yetişmesi ve Erbakan Hocamızın sıkça vurguladığı gibi “Bizim bir bağımsız devletimiz var” gerçeğinin tüm dünyaya ilan edilmesi için atılacak adımlar olduğunu hatırlatmak istiyoruz.

Ayrıca federasyon görüşmeleri, Türkiye ile bağların koparılması, Türkiye karşıtı politikaların yürütülmesi, evlatlarımızın inançlarını yaşayamaması ve okullarımızda milli ve manevi değerlere bağlı eğitimlerin verilmemesi gibi durumların karşısındayız ve sürecin takipçisiyiz.

1952 yılına kadar Kut Bayramı olarak kutlanan Kut-ül Amare Muharebesi, 1. Dünya Savaşı'nın en önemli muharebelerinden biri olarak biliniyor.

Osmanlı Ordusu, Kut-ül Amare muharebesi ile Çanakkale'den sonra İngiliz birliklerine karşı ikinci büyük darbeyi vurmuştu.

İNGİLİZ BİRLİKLERİ TAMAMEN ESİR ALINDI

Dicle Nehri kıyısında Şattülarap kanalı ile birleşen Basra Körfezi'nin kuzeyi ile Bağdat'ın güneyinde bulunan bir kasaba olan Kut'ul Amare'de muharebe de adını kasabadan almıştı.

Muharebe, şehrin yakınlarında konuşlanmış İngiliz birlikleri ile müttefiklerinin kuşatılmasıyla başlamış ve kasabanın Osmanlı Ordusu tarafından ele geçirilmesi ve 13 bin İngiliz askerinin tamamının esir alınmasıyla da bitmişti.

NATO'YA GİRİNCE ZAFER UNUTTURULDU

Kut-ül Amare zaferi, Türkiye'de 1952 yılına kadar Kut Bayramı olarak kutlandı.

Kut'ul Amare zaferinin bayram olarak kutlanmasından rahatsız olan İngilizler, Türkiye'nin NATO'ya üye olmasının ardından bayramın kaldırılması için baskı yaptı.

Baskılar üzerine Türkiye, bayram kutlamasına son verirken şanlı bir zafer yad edilemez hale geldi.

Öte yandan İngilizlerin baskısı o kadar yoğundu ki Kut-ül Amare zaferi ve Kut Bayramı'na yönelik tarihi bilgiler, okullardaki tarih kitaplarından bile silindi. Unutturulmak istendi.

MUHAREBEDE NELER OLDU?

Yeni kurulan Osmanlı 6. Ordusu'nun komutanlığına atanarak 5 Aralık'ta Bağdat'a varan Mareşal Colmar Freiherr von der Goltz Paşa'nın emriyle Irak ve Havalisi Komutanı Miralay (Albay) 'Sakallı' Nurettin Bey'in birlikleri 27 Aralık'ta Kut'u kuşattı.

İngilizler Kut'u kurtarmak için General Aylmer komutasındaki kolorduyla hücuma geçti ancak, 6 Ocak 1916 tarihli Şeyh Saad Muharebesi'nde 4.000 askerini kaybederek geri çekildi. Bu muharebede 9. Kolordu Komutanı Miralay 'Sakallı' Nurettin Bey görevinden alındı ve yerine Enver Paşa'nın kendisinden bir yaş küçük amcası olan Mirliva Halil Paşa (Kut) getirildi.

İngiliz Ordusu, 13 Ocak 1916 tarihli Vadi Muharebesi'nde 1.600, 21 Ocak Hannah Muharebesi'nde 2.700 askeri kaybederek geri püskürtüldü.

İngilizler Mart başında tekrar taarruza geçti. 8 Mart 1916'da Sabis mevkiinde Miralay Ali İhsan Bey komutasındaki 13. Kolordu'ya hücum ettilerse de 3.500 asker kaybederek geri çekildiler. Bu yenilgiden dolayı General Aylmer azledilerek yerine General Gorringe getirildi.

29 Nisan 1916 Townshend birlikleri diğer 13 general, 481 subay ve 13.300 er ile birlikte Osmanlı Kuvvetleri'ne teslim oldu. Kuşatmada, İngiliz kuvvetleri ve müttefikleri 23.000 ölü ve yaralı, Osmanlı kuvvetleri 10.000 ölü ve yaralı vermiş, 13.100 (bazı kaynaklara göre 18.000) İngiliz askeri esir alınmıştır.

"ÇANAKKALE'DEKİ DERSİ BİR KERE DAHA ALDILAR"

Savaşın gidişatına ilişkin Osmanlı Genelkurmayına iletilen bir mesajda, "Takriben beş aydan beri kahraman askerlerimizin kuşatması altındaki Kut'ül Amare'de mahsur kalan İngiliz ordusunun nihayet orduyu Hümayuna teslime mecbur olduğu" belirtilerek, şu bilgiler verildi:

"Nihayet İngilizler Çanakkale'de aldıkları ders ve tecrübeyi bir kere daha aldılar. Osmanlı mukavemetini kıramayacaklarını, Osmanlıların elinden ganimetleri alamayacaklarını anladılar. Hücumları kesildi. İngilizler bu sefer kuşatma altındaki kaleye erzak sokmaya teşebbüs ettiler. Önce uçaklar ile un çuvalları attılar. Osmanlı silahı bu ümidi de kırdı. Harp tayyarelerimiz bu bakkal tayyarelerini birer birer sükut ettirmeyi başardılar.

Düşman başka bir çare buldu. Vapurla gece karanlığından istifade ederek zahire sokmaya teşebbüs ettiler. Her zaman müteyakkız bulunan kahraman askerlerimiz yüzlerce ton erzak yüklü bu vapuru derhal müsadere ettiler. Artık Tümgeneral Townshend için hiçbir kurtuluş umudu kalmamıştı. 13 Nisan'da Tümgeneral Townshend, Irak ordumuzun kumandanına müracaat edip, ordusuyla beraber serbest çıkmasına müsaade edilmek şartıyla, Kut'ül Amare'yi teslim etmeye razı olduğunu bildirdi. Kendilerine kayıtsız şartsız teslim olmaktan başka çareleri olmadığı bildirildi. İngiliz kumandanı bu sefer yeni şerait ortaya koydu. Ordumuzun üstün ve mutlak galip vaziyetini bilmiyormuş gibi, Osmanlı kumandanlarını para ile alt edebileceğini sanıp, tüm toplarını teslim etmeyi ve 1 milyon lira takdim etmeyi teklif etti. Aynı cevap verildi. Nihayet her taraftan ümidi kesilen Tümgeneral Townshend, bugün Kut'ül Amare'de bulunan bütün İngiliz ordusunu muzaffer Osmanlı kumandanına teslim etti."

6. ORDU'YA MESAJ

Zaferin ardından Halil Paşa, 6. Ordu'ya yayımladığı mesajda, şunları kaydetti:

"Orduma: Arslanlar. Bütün Osmanlılara şeref ve şan, İngilizlere kara meydan olan şu kızgın toprağın güneşli semasında şehitlerimizin ruhları sevinçle gülerek uçarken, ben de hepinizin pak alınlarından öperek cümlenizi tebrik ediyorum. Ordum gerek Kut karşısında ve gerekse Kut'u kurtarmaya gelen ordular karşısında 350 subay ve 10 bin erini şehit vermiştir. Fakat buna karşılık bugün Kut'ta 13 general, 481 subay ve 13 bin 300 er teslim alıyorum. Bu teslim aldığımız orduyu kurtarmaya gelen İngiliz kuvvetleri de 30 bin zayiat vererek geri dönmüşlerdir. Şu iki farka bakılınca, cihanı hayretlere düşürecek kadar büyük bir fark görülür. Tarih bu olayı yazmak için kelime bulmakta müşkülata uğrayacaktır. İşte 'Osmanlı sebatının İngiliz inadını kırdığı' birinci zaferi Çanakkale'de, ikinci zaferi burada görüyoruz."

18. Kolordu Komutanı Miralay Kazım Karabekir de "Tarihimizin iki yüz seneden beri yad etmediği böyle bir zaferi bize lütfeden Cenabıallah'a şükredelim" ifadesini kullandığı emir yazısında, "Bu zaferin en büyük şan ve şerefi, böyle bir vakayı İngiliz tarihinde ilk defa Türk süngüsünün kaydetmesindedir. 18. Kolordu'nun aslan yürekli erleri, Cenabıallah'a secdeye kapanalım. Bu akşam şehitlerimize Fatihalar, Tebarekeler, Yasinler okunsun. Gaziler birbirine sarılsın, birbirini tebrik etsinler. Ben de bugünkü Kut'ül Amare Bayramı vesilesiyle sizin pak ve yüksek alınlarınızdan kemali hürmet ve samimiyetle öperim." değerlendirmesinde bulundu.

Filistinli 44 yaşındaki esir Hıdır Adnan, İsrail’in “idari tutukluluk” uygulamasıyla yargılama olmaksızın cezaevinde tutulmasına karşı başlattığı açlık grevini 87 gündür sürdürüyordu.

Filistinli direniş grupları, Adnan'ın, dün erken saatlerde şehit düştüğünü duyurmuştu.

İnsan hakları kuruluşları, Adnan'ın ağırlaşan sağlık durumu nedeniyle hapishaneden hastaneye sevk edilmemesi halinde "kesin ölüm riski ile karşı karşıya olduğunu" açıklarken İşgalci İsrail otoriteleri bunu reddetmişti.

Defalarca İsrail'in keyfi tutuklamalarına maruz kalan Adnan, 2004 yılında 25 gün, 2012'de 66 gün, 2015'te 56 gün, 2018'de 58 gün ve 2021'de 25 gün süren açlık grevinde bulunmuştu.

İşgal Zindanlarında 4 Bin 900 Esir Var

Filistin Mahkumlar ve Eski Mahkumlar Komisyonu verilerine göre, İsrail hapishanelerinde 700'ü hasta 4 bin 900 esir bulunuyor.

Bunların 31'i kadın, 160'ı 18 yaş altı çocuk, 1000'den fazlası da kendisine bir suçlama yöneltilmemiş, hakim karşısına çıkmamış ve tutukluluk süresi belli olmayan “idari tutuklulardan” oluşuyor.

İsrail, “idari tutukluluk” adını verdiği uygulamayla Filistinlileri istihbarata dayalı 1 ila 6 ay alıkoyabiliyor. Tutuklunun, "İsrail'in güvenliği için tehlike teşkil ettiğine" karar verilmesi halinde askeri hakim, suç isnadında bile bulunmadan tutukluluk süresini 5 yıla kadar uzatabiliyor.

Filistinli Esirler Adil Yargılanma Haklarının İhlaline Direniyor

İsrail tarafından esir tutulan yüzlerce Filistinli, adil yargılanma haklarını ihlal etmekle suçladıkları işgal yönetimini protesto etmek için çeşitli grev biçimleri düzenliyor.

İşgalci İsrail'in tartışmalı idari gözaltı politikası kapsamında esir tutulan Filistinliler, hayatlarını ve sağlıklarını riske atmak anlamına gelse bile, İsrail'in katı ve kötü muamele ile baskıcı politikalarını açlık grevleri ve askeri mahkeme duruşmalarını boykot yoluyla protesto etmeyi sürdürüyorlar.

Safeguard Defenders adlı kuruluş tarafından “Kapana Kısılmak: Çin’in Genişleyen Çıkış Yasağı Uygulamaları” başlıklı rapor yayınlandı.

Raporda, çıkış yasaklarının çoğu zaman yasal bir gerekçe olmaksızın bireyler, basın ve insan hakları savunuculuğu üzerinde daha fazla baskı kurmak amacıyla Xi Jinping tarafından bir araç olarak kullandığını ortaya koyuyor.

Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP) ulusal güvenlik gerekçesiyle uyguladığı çıkış yasakları, yalnızca insan hakları savunucuları ve yabancı gazetecileri etkilemediği raporda yer aldı. Çin, söz konusu çıkış yasaklarını bir sınır ötesi baskı aracı olarak da kullanıyor. Raporda, Xi yönetimi altında dört yeni yasanın daha kabul edildiği ve bu türden kısıtlamalar getiren yasaların toplam sayısının 14'e ulaştığı belirtildi. Bu yeni yasalardan biri olan Gözetim Kanunu (2018), hakkında soruşturma yürütülen ya da şüpheli olmasalar bile bir soruşturmayla bağlantılı olan kişileri yurt dışına çıkış yasağına tabi kılındığı iletildi. Bu uygulama sınır kapılarında ya da ikametlerinde kişilerin pasaportlarına el konulması yoluyla ya da yeni pasaport veya pasaport yenileme başvurularının reddedilmesi yoluyla hayata geçirilmekte olduğu söylendi. Genellikle bireyler Çin’den ayrılmak üzere bir sınır kapısına gelene kadar haklarında getirilen çıkış yasağı konusunda bilgilendirilmiyor.

Çıkış Yasakları Yıllardır Devam Ediyor

Çin Komünist Partisi, Doğu Türkistan ve Tibet'te uzun süredir çıkış yasakları uygulamaya devam ediyor. Uygurlar açısından pasaportlara erişim her zaman yolsuzluk ve ayrımcı prosedürler yoluyla bir silah haline getirildi. 2015 yılında Doğu Türkistan'ın İli bölgesindeki yetkililer yeni pasaport vermeyi durdurmuş ve mevcut tüm pasaportları polis tarafından muhafaza edilmek üzere geri çağırmıştı. 2016 yılına gelindiğinde pasaportların geri alınması uygulaması Doğu Türkistan genelinde daha yaygın bir şekilde uygulanmaya başlandı. Bu durum baskı altındaki Uygurları da etkilemiş, Uygur Soykırımının devam ettiği koşullar altında pasaportlarını yenilemeye çalışan bazı Uygurlara pasaport yerine sadece Doğu Türkistan'a seyahat edebilmelerine yarayan tek yönlü seyahat belgeleri verilmişti.

“Uluslararası Toplumu Harekete Geçmeye Çağırıyoruz”

Uygur Hareketi İcra Direktörü Rushan Abbas konu hakkındaki görüşlerini şu sözlerle ifade etti: "Çıkış yasakları ÇKP'nin zulmünü daha da fazla dayatmak için kullandığı birçok araçtan biridir. Savunucular, insan hakları avukatları ve aileleri susturulmak amacıyla ÇKP tarafından rehin tutulmakta olup Uygur ve Tibet toplumlarının üyeleri ÇKP'nin soykırım ve insanlığa karşı suçlarının duyulmaması amacı doğrultusunda seyahat haklarından mahrum bırakılmaktadır. Safeguard Defenders tarafından hazırlanan rapor, ÇKP'nin acımasızlıkları hakkında farkındalık yaratmak ve masum sivilleri korumak için yardım çağrısında bulunmak için güçlü bir araç olarak ortaya çıktı. Uluslararası toplumu ve BM insan hakları organlarını ÇKP’nin acımasız eylemleri derhal gündeme almaya ve Uygurların, Tibetlilerin ve baskı ve acıya maruz kalan tüm bireylerin insan haklarını korumak için harekete geçmeye çağırıyoruz."

Uygur Hareketi, (CFU) konuyla ilgili yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi:

Safeguard Defenders örgütünü ÇKP'nin bir başka suçuna daha dikkat çektiği için takdirle karşıladığımızı belirtiyoruz. Çin'in çıkış yasağı uygulaması, bireylerin çoğu zaman yasallıktan yoksun açık hava hapishanelerinde zindan edilmesine ve insanlık dışı muameleye maruz kalmasına yol açtığı bilinmektedir. Çıkış yasaklarından etkilenenler Komünist rejim altında karara genel itibarıyla itiraz edememekte. Tüm hükümetleri aileleri yeniden bir araya getirmek, insan haklarını savunmak ve Çin'i işlediği suçlardan sorumlu tutmak için Çin'in çıkış yasaklarından etkilenenlerin mağduriyetine öncelik vermeye ve konuyu ele almaya çağırıyoruz.

Hollanda’nın, Bosna Hersek’teki Avrupa Birliği Barış Gücü Misyonu'na (EUFOR Althea) 160 asker göndereceği bildirildi.

Savunma Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığınca yapılan ortak yazılı açıklamada, Bosna Hersek'teki EUFOR Althea'ya ekimde 150 askerin gönderileceği, haziranda da 10 askerin bölgede istihbarat bilgisi toplamak için gideceği ifade edildi.

Rusya’nın ve Çin’in, Bosna Hersek üzerindeki etkisini artırmaya çalıştığı kaydedilen açıklamada, istikrarlı bir Batı Balkanlar bölgesinin Hollanda ve Avrupa Birliği (AB) için önem taşıdığı kaydedildi.

Açıklamada, Rusya’nın, Bosna Hersek'i AB ve NATO’ya girmesini engellemek için istikrarsızlaştırmaya çalıştığı, Çin’in ise Batı Balkanlar'ı "Avrupa'ya açılan bir kapı" olarak gördüğü ve ekonomik çıkarları olduğu vurgulandı.

Ukrayna'daki savaştan bu yana EUFOR Althea'nın öneminin daha da arttığına işaret edilen açıklamada, bölgeye gidecek 150 askerin 1 yıl, 10 askerin ise 2 yıl görev yapacağı bilgisi paylaşıldı.

Hollanda 1993'teki Katliama Ortak Olmuştu!

1993 yılında BM Srebrenitsa'yı Boşnaklar için "güvenli bölge" ilan etti.

Sırpların iki yıl süren kuşatması sonrası Temmuz 1995'de Srebrenitsa düştü.

Binlerce Boşnak erkek, kadın ve çocuk, Srebrenitsa'nın hemen dışındaki Potocari'de bulunan Hollandalı askerlerin denetimindeki BM Barış gücü karargahına sığındı.

Hollandalı askerler karargaha sığınanlara burada güvende olacaklarını söyledi.

Ancak askerler Sırp güçlerin kampı kuşatması üzerine binlerce Boşnağı Sırplara teslim etti.

Sırp güçler karargaha sığınanlar arasından ayırdıkları 300 erkeği kamyonlarla götürüp katletti. Kadın ve çocuklar da Bosna'nın diğer kesimlerine götürüldü.

Srebrenitsa'da 8 binden fazla Müslüman vaşice katledilmişti.

Srebrenitsa kurbanlarının büyük kısmı halen Bosna Hersek'in doğusundaki toplu mezarlarda yatıyor.

Uluslararası Savaş Suçları Mahkemesi, Bosnalı Sırpların eski lideri Radovan Karaciç'i Srebrenitsa'da yaşananlardan sorumlu tutmuş ve 40 yıl hapis cezasına çarptırmıştı.

Mahkemenin savcıları, Srebrenitsa'da Müslümanların katledilmesi emrini verdiğini belirttikleri eski Bosnalı Sırp General Ratko Mladiç'in de ömür boyu hapse mahkum edilmesini talep etmişlerdi.

Hollandalı Komutan Karremans, Sırp Kasap Ratko Mladic'in Önünde El Pençe

Srebrenitsalı Boşnak sivillerin sığındığı Hollandalı BM askerlerinin soykırımdaki rolü, aradan geçen yıllara rağmen tartışmalar dinmedi.

Şehrin işgal edilmesinin ardından çekilen ve kamuoyunun da aşina olduğu görüntülerde, Hollandalı komutan Thom Karremans, 11 Temmuz 1995'te bir araya geldiği Sırp birliklerinin başındaki Ratko Mladic karşısında el pençe duruyor.

Şehre giren Sırplara ateş açıldığı için Karremans'ın ifadesini alan Mladic'in, görüntülerin sonunda ise Karremans'a içki ısmarlaması ve ikilinin birlikte kadeh kaldırması görülüyor.

Hollandalı komutan Thom Karremans'ın şehri işgal eden Sırp birliklerinin başındaki Ratko Mladic'le kadeh kaldırması yıllardır suçlama konusu oluyor / Fotoğraf: Sipa Press

Hollandalı askerlerin Srebrenitsa'dan uğurlanması öncesinde ise Mladic'in, Karremans ve ailesine çeşitli hediyeler vermesi de bir başka ilgi çekici detay olarak göze çarpıyor.

Karremans hiçbir zaman yaşananlar yüzünden yargılanmazken, Hollanda devleti ise Srebrenitsa'daki soykırımdan "kısmen" suçlu bulundu.

Kurban yakınlarınca 2007'de açılan davada, Lahey Bölge Mahkemesi, Srebrenitsa'nın işgali sırasında BM bünyesinde görevli Hollandalı askerlere sığınan 300 Boşnak sivilin Sırplara teslim edilmesinden Hollanda'yı suçlu buldu.

Hollanda hükümeti geçen yıl soykırıma göz yuman o askerleri 26 yıl sonra ödüllendirme kararı almış, ödülün bu askerlere "jest ve takdir göstergesi" olarak verileceği açıklanmıştı.

Buna göre, 850 Hollandalı askere, hizmetlerinden dolayı 5 biner euro ödeme yapılmıştı.

Malezya'da ülke genelindeki 15. Parlamento seçimlerinin en büyük sürprizi PAS İslam Partisinin elde ettiği başarı oldu. PAS İslam Partisi'nin vekil sayısını 18'den 49 çıkarması ve Ulusal İttifak ve UMNO ile birlikte 103 milletvekiline ulaşması Hükümetin Muhyiddin Yasin önderliğinde yeniden kurulması fikrini öne çıkardı. Ayrıca yıllarca başbakanlık yapan Mahathir Muhammed ise kendi bölgesinde milletvekili seçimini kaybetti ve böyle 97 yaşında siyasete veda etmiş oldu.

Malezya PAS İslam Partisi, Erbakan Hocamızın yakın dostu, ESAM Müslüman Topluluklar Birliği Üyelerinden Abdulhadi AWANG liderliğinde 19 Kasım 2022 Cumartesi günü yapılan 15.Parlamento Seçimleri sonucunda 49 milletvekilliği kazanarak parti olarak parlamentoda en çok sandalyeye sahip grup oldu.

Malezya PAS İslam Partisi tarafından yönetilen eyaletlerden Kelantan'daki 14 ve Terangganu'daki 8 federal meclis sandalyesinin hepsini de PN ittifakı kazanarak Yüzde % başarılı olmuş oldu. Ayrıca Kedah eyaletinde de 14 federal meclis sandalyesinden 13'ünü PAS liderliğindeki ittifak kazandı.

PAS'ın 18'den 49'a çıkan milletvekili sayısı, Muhyiddin Yasin'in liderliğinde PN ittifakı ile 73 vekile ulaştı. Ayrıca önceki dönem hükümet ortağı olduğu BN – UMNO ittifakının mevcut başbakan İsmail Sabri ile aldığı 30 sandalye ile birlikte 103 vekile ulaşan hükümet ortakları, sabah ve Seravak gibi adalardaki diğer ittifak unsurları da dahil olunca hükümeti kurmak için gereken parlamentodaki 222 vekilden 112 milletvekilini bularak hükümeti kuracak duruma geldi. Malezya Kralının Hükümeti kurma görevini İsmail Sabri, Muhyiddin Yasin ve Abdulhadi Awang ile istişare ederek PN koalisyonuna vermesi bekleniyor.

Diğer taraftan Enver İbrahim liderliğindeki PH koalisyonu ise önceki dönem 90 olan milletvekili sayısını dahi yakalayamadı, toplamda 81 koltuğu ancak koruyabildi. PH ve Enver İbrahim'in, ittifak olarak 81 sandalyeye ulaşsa da Çinlilerin çoğunlukta olduğu demokrat parti ile diğer partilerin hükümet ortaklığına soğuk bakması nedeniyle ana muhalefet görevini üstlenmesi bekleniyor. Bu koalisyonda Çinlilerin çoğunluğundaki DAP Partisinin 42 olan sayısı 40 sandalyeye düşerken, Türkiye'de hükümet ve Milli Görüş haricindeki birçok çevre tarafından kazanma umudu en çok öne çıkarılan ve desteklenen Enver İbrahim'in liderliğindeki PKR ise mevcut dönemden 5 vekilliğini de kaybederek sadece 31 sandalye kazanabildi. Ayrıca PAS İslam Partisinden ayrılarak bu ittifaka dahil olan Amanah Partisi ise 3 sandalyesini kaybederek 8 Sandalyede kaldı.UPKO ise 1 olan vekil sayısını bu dönem 2'ye çıkardı.

Asıl sürpriz ise 97 yaşında olmasına rağmen seçime girerek aday olan eski başbakan Mahathir Mohammed'in Milletvekilliği için yeterli oyu alamaması oldu. Mahathir, artık tecrübelerini gençlere aktarmak istediğini belirterek aktif siyasete veda etmiş oldu.

Malezya'da Milli Görüş düşüncesindeki PAS İslam Partisinin yükselişi ve siyaseti incelikle etkileyen stratejileriyle Abdulhadi AWANG ve ekibinin ümmet birliği sloganıyla yürüttüğü çalışmaların toplumdan destek gördüğü anlaşılıyor.

İslam kimliğinin Malay kimliği ile özdeşleştiği bölgede, PAS İslam Partisinin başta Filistin konusu olmak üzere Keşmir, Afganistan, Doğu Türkistan, Patani, Bangsamoro, Arakan,Suriye, Yemen gibi Müslümanların sıkıntı çektiği yerlerde sorunların çözümü için ulusal ve uluslararası düzeyde aktif çalışmalar aldığı ve inisiyatifler oluşturmaya çalıştığına bizimde katıldığımız birçok toplantıda bizzat şahitlik ettik.

*Yılmaz BALÇIN – ESAM Yönetim Kurulu Üyesi – IYFO Uluslararası Gençlik Forumu Başkanı

Diplomatik çalışmalarda iletişim insan vücudunda akan kana benzetilir. Yani iletişim durduğunda diplomasi ölür ve devletler arasındaki anlaşmazlığı yönetmenin tek yolu şiddet olur. Bağımsız devletler arasındaki müzakere süreçlerinin tamamı iletişime dayalıdır. Ülkeler, müzakere sürecindeki tarafların hedeflerini ve uzlaşmacı çözümlere ulaşma olanaklarını keşfetmek için analiz edilen ve yorumlanan birçok mesaj gönderir.

Diplomatik iletişim

Diplomatik iletişim ilmi, devletler tarafından gönderilen mesajlardaki sembollerin anlamları analiz etme ve liderlerin davranış ve söylemlerindeki sinyalleri anlama sürecinde yeni ufuklar açmak için gelişmiştir. Bu bağlamda, ülkeler, temsilcilerinin dil becerilerini geliştirmeye çalışırlar, böylelikle kelimelerin çağrışımlarını ve anlamlarını anlarlar ve devletin hedeflerini gerçekleştirmek için bunları nasıl kullanacaklarını anlarlar.

Diplomasi dili ne kadar gelişti?

Diplomasi dili öyle gelişmiştir ki, kelimelerin kullanımı, siyasi ve dilsel anlamları hususunda çok ciddi bir farkındalıkla gerçekleşir ve kelimeler sosyokültürel olarak ifade ettikleri anlamlar ışığında anlaşılır ve yanlış anlaşılmaya yol açabilecek kelimelerden kaçınılır. Bu nedenle, kelimeleri diğer tarafların açıkça anlayabileceği şekilde belirli bir şekilde kullanmak diplomatların, devlet liderlerinin ve temsilcilerinin en önemli niteliklerinden biri haline gelmiştir. Diplomatik dil, yanlış anlaşılma ihtimalini azaltmaya çalışırken kültürler arası iletişime dayanır.

Beden hareketleri ve jestler gibi sözlü olmayan iletişim, sözlü iletişimden daha az önemlidir denemez. Sözsüz iletişim de diplomatik dilin en önemli temellerinden ve araçlarından biridir ve birçok anlam ve çağrışım taşır. Ve her hareket bu çağrışımlarla anlaşılır ve üzerine bir şeyler bina edilir. Tek bir hareket, iki ülke arasındaki ilişkilerin kurulmasına katkıda bulunabileceği gibi, bazen de ilişkilerin kopmasına neden olabilir.

Bir diplomat "yapıcı belirsizliği" nasıl kullanabilir?

Siyasi mesajlarda var olan netliğe duyulan ihtiyaca rağmen, diplomatlar ve devlet liderleri bazen birden fazla şekilde yorumlanabilecek belirsiz sinyaller gönderme yoluna başvururlar. Bundan dolayı da Henry Kissinger "yapıcı belirsizlik" kavramını icat etti. Yani bu, muarız tarafların farklı şekillerde yorumlamalarına açık olan ve birden fazla seçeneğin önünü açan bir dil ve işaretler kullanmak demektir. Nixon'ın, 1973'te -Kissinger'ın Amerika ve Çin arasındaki ilişkileri iyileştirme olasılığı hakkında belirsiz sinyaller göndermesinden önce gerçekleşen- Çin ziyareti sırasında olduğu gibi. Sonrasında bu ilke, Amerika'nın -net politikalar benimsemek istediği birkaç durum dışında- Amerika'nın dış politikasının baskın bir özelliği haline geldi. Aynı şekilde yapıcı belirsizlik - İsrail'in Oslo sırasında ve sonrasında Filistinlilerle yaptığı gibi- gücü elinde bulunduran tarafın zayıf tarafa kendi yorumunu dayatmasına izin veriyor. Anlaşmalar çoğunlukla muğlaktı ve bunları, yorumlarının müzakerecilere bırakılmasını -bütün muğlaklığa rağmen- "açıkça" şart koşan metinler izledi. Bu nedenle, müzakereler yirmi yıl boyunca somut bir sonuç olmaksızın devam etti, ardından Başkan Trump büyükelçiliğini Kudüs'e taşıdı, çünkü Oslo metinleri tek taraf ağırlıklıydı ve sadece 'Filistinlilerin Kudüs'e yönelik beklentilerini gerçekleştirmekten' bahsediyordu.

Bunun bir başka açık örneği, 1967'de Arap ülkelerinin yenilgisinden sonra muğlak ateşkes anlaşmasını hazırlayan ve anlaşmanın İngilizce versiyonunda metninde 'savaştan sonra işgal edilen topraklardan çekilme 'den bahseden Lord Caradon'dur. İsrailliler bu anlaşmaya bağlı kaldı ve Fransız versiyonunda da Arapların elindeki versiyon olan "işgal altındaki topraklardan" geri çekilmeyi şart koşuyordu. Anlaşma, bazı bölümlerinde 'savaş öncesi toprakların' sınırlarına geri dönüşü de şart koşarken bu sınırlar belirtmedi ve bu kararın yorumlanması hala tartışmalı ve belki de ilelebet devam edecek.

Belirsizliğin olumlu olmadığı, mesajın yanlış okunması nedeniyle, özellikle ülkeler arasındaki çatışmalarda, ilişkileri geliştirme fırsatlarının kaybedilmesine yol açan birçok durum da vardı. Saddam Hüseyin'in Amerikan büyükelçisinin konuşmasını yorumlarken 'Kuveyt'i işgal etmesi durumunda ABD'nin müdahale etmeyeceği' ni anlaması, diplomatik mesajlardaki belirsizliğin ciddiyetine ve diplomatik iletişimde açıklığın önemine tanıklık eden bir vakadır.

Amerikan "Dış Politika" dergisi, Irak Cumhurbaşkanı Saddam Hüseyin ile ABD Büyükelçisi April Glaspie arasındaki ünlü röportajı ele alarak, Büyükelçinin, Irak'ın Kuveyt ile olan sınır anlaşmazlığında hiçbir fikri olmadığını Irak cumhurbaşkanına açıkça belirttiğini ve bu durumun bazılarının bu işgal için ABD büyükelçisinin sözlerini sebep göstermesine neden olduğunu kaydetti. Irak ordusu Kuveyt'i işgal ettikten sonra ve Körfez ülkelerini kurtarmak için Washington'un önderlik ettiği uluslararası seferberliğin akabinde Glaspie Mart 1991'de Washington'daki Senato Dış İlişkiler Komitesi'nin önüne çıktı. Senato, Glaspie'nin Irak hükümetine komşu Kuveyt'i işgal etmeye teşvik eden yanlış bir sinyal gönderilmesine sebep olup olmadığını incelemek istedi. Glaspie, -medya tarafından bildirilen oturum protokolüne göre- Irak cumhurbaşkanını Kuveyt'e saldırmasının sonuçları konusunda defalarca uyardığı konusunda ısrar etti. Ancak bu konuda -diplomatik bir dille- açıklama yapan ABD'nin eski Suudi Arabistan büyükelçisi James Akins diplomasi dilinde bazılarının düşündüğü gibi doğrudan bir uyarı verilemeyeceğini de açıkça belirtti. Ve DeWelt gazetesine göre şunları da ekledi ' 'Sayın Başkan, gerçekten Kuveyt'e girmeyi düşünüyorsanız, sizi büyük bir öfkeyle karşılarız ve ülkeniz ve saraylarınız yıkılır.' Bu şekilde bir şeyi ne ben ne de başka herhangi diplomat söyleyemez.' dedi. Çoğu araştırmacıya göre, Diplomatik ilişkilerdeki bu şekilde belirsizliğin genellikle olumsuz sonuçları olur ancak amacı birden fazla seçeneğe yol açmak olan birkaç durumda da olumlu olabilir.

Diplomatik iletişim ve teknolojinin etkisi

İletişim araçlarının ve medyanın gelişmesi, diplomatik çalışmaları ve ülkeler arasın mesaj gönderimini büyük ölçüde etkilemiştir. Bu gelişmenin en önemli sonuçlarından biri, mesajların hızlı bir şekilde iletilmesi ve kamuoyuna duyurulması ve halkları belirli seçenekleri benimsemeleri için hükümetlerine baskı yapmaya zorlamasıdır.

İngiliz Dışişleri Bakanı Lord Palmerston'un 1840 yılında ilk telgrafı aldığında 'Aman Allahım... Diplomasinin sonu geldi.' dediği rivayet edilir. Şüphesiz ki o, profesyonel diplomatların ülkeler arasında anlaşmalar yaptığı ve dış ilişkiler kurduğu gizli ve geleneksel diplomasiyi kastetmiştir. Ancak Palmerston'ın söylediğinden bu yana, diplomatik iletişim -yöntemlerini geliştirmelerini gerektiren yeni zorluklarla karşı karşıya kalan- profesyonel diplomatların hayal gücünü aşacak bir şekilde gelişti. Ayrıca Sosyal medya da devlet liderlerine ve diplomatlara yeni zorluklar getirdi. Binaenaleyh Elektronik diplomasi, dijital diplomasi ve siber diplomasi gibi yeni kavramlar ortaya çıktı.

Doğrudan kitlelere hitap etmek

Bu durum, diplomatik iletişimin amaçlarının gelişmesine yol açmış, böylece hükümetlerle sınırlı kalmadan kitlelere ulaşmayı amaçlamıştır. İletişim devrimi diplomatik çalışmanın gizliliğini de azaltmıştır. Bu nedenle modern diplomasi, sembollerin yalnızca hükümetlere hitap etmek için değil de halkı etkilemek için de kullanıldığı iletişimsel ve hitabi bir eyleme dönüşmüştür. Bu da diplomasi ve kültür etkileşimi arasındaki ilişkinin artmasına, yeni diplomasi teorilerinin geliştirilmesine ve diplomatik bilginin üretilmesine yol açmıştır.

Diplomatik iletişim ve çatışma yönetimi

Diplomatik iletişim, devletler arası çatışmaların yönetilmesinde de bir temel haline gelmiştir, Zira düşmanlık ve savaş dönemlerinde bile anlaşma olanaklarının sağlanması ve barışçıl çözümlere ulaşılması için iletişim kanallarının açık kalması gerekmektedir. Çünkü diplomatik iletişim kanalları aracılığıyla karşı tarafa mesajlar gönderilmektedir.

Ülkelerin diplomatik iletişimde kullandığı yöntemler nelerdir?

Araştırmacılar -sonuçlarını analiz etmek için- diplomatik iletişim araçlarına, bir yaklaşım olarak nasıl kullanılacağına ve ülkelerin hedeflerine ulaşmada ne ölçüde başarılı olduklarına odaklanmaya başladılar. Olumlu sonuçlar elde etmek isteyen bir uygun araçların kullanımı araştırmalıdır. Bu nedenle -özellikle çatışma zamanlarında- mesajın ulaştığından emin olmak için her aracın özellikleri ve hedef kitlesi analiz edilmelidir.

Diplomatik iletişimde araçların kullanımı teorisi

Diplomatik iletişimde, bu araçların etkilerinin ve mesajı iletmedeki yeterliliklerinin analizi için araçların kullanımı teorisi gelişmeye başladı. Zira diplomatik iletişim, belirli nitelikteki mesajların karşılıklı iletildiği ve yorumlandığı, devletler düzeyinde gerçekleşen ayrı bir iletişim sürecidir.

Diplomat, ulaşmak istediği hedefler ışığında uygun araçları seçer. Bu nedenle diplomatik iletişimde araç seçme süreci, ülkeler ve halklarla ilişkiler kuracak stratejik planlamanın en önemli kısımlarından birini oluşturur. Bu, ülkeler arasındaki diplomatik iletişimini analiz etme, ülkenin küresel krizlere karşı tutumunu ifade etmedeki yetkinliğini fark etme ve bu gibi karşı krizlere çözüm geliştirmeye katkıda bulunma veya arabuluculuk rolü üstlenme becerisi ile ilgilidir.Bunun ışığında, diplomatik iletişim ilmi, diplomatik söylemin tahlili, mesajların inşası, taslak ve dil yöntemleri ve bunları iletmek için kullanılan araçlar gibi birçok alanı içerecek şekilde gelişebilir.

Diplomatik iletişim ve medya diplomasisi arasındaki ilişki

Diplomatik iletişim ilmini gelişimi, yeni iletişim teorilerinin inşası ve bilimler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi ile ilgilidir. Bu ilimler, uluslararası ilişkiler ilminin gelişmesinin ve devletler ve halklar arasındaki ilişkiler için yeni yöntemlerin bulunmasının temelini oluşturur.

Küresel gerçekliğin yeniden inşası

İşte bu ilimler, küresel gerçekliğin yeniden inşasına ve çatışmaların çözümü için yeni ufuklar açılmasına katkıda bulunabilir. İnsanlar, sömürge hedeflerini kontrol etmek ve başarmak amacı olmayan hatta her türlü sömürgeciliğe direnmek, tam bağımsızlığa ulaşmak ve saygı ve karşılıklı anlayış temelinde çıkar ve menfaat alışverişinde bulunmak gibi büyük hedeflere ulaşmak için halklar arasında iş birliğinin sağlamanın temelini oluşturabilecek yeni bir bilgi türüne ihtiyaç duyuyorlar. Bunun ışığında diplomatik iletişim, uluslararası ilişkilerin geleceğini yeni kurallar üzerine inşa etmede önemli bir rol oynayabilir. Diplomatik iletişimin en önemli özelliklerinden biri, zorlamaya değil de ikna ve karşılıklı anlayışa dayalı bir iletişim olmasıdır.

Sömürge sonrası dönem

Diplomatik iletişim ilminin gelişimi, yoksullukla mücadele ve iklim değişikliğinin tehlikelerinden korunma gibi önemli konularda halklar arasında bilgi alışverişine dayalı yeni uluslararası ilişkilere ve küresel kamuoyunun oluşmasına ihtiyaç duyulan 21. yüzyılın zorluklarının anlaşılmasına dayanmaktadır.

Yine iletişim devrimi de sömürge döneminde halklar için oluşturulmuş, nefretin, ayrımcılığın ve ırkçılığın temelini oluşturan olumsuz klişeleri reddetmeye ve saygıya dayalı yeni zihinsel imajlar oluşturmak için -kamu diplomasisi, popüler diplomasi ve kültürel diplomasinin gelişimine bir giriş mahiyetinde- diplomatik iletişimi geliştirme yeteneğimizi artırabilir. Güney'in fakir ülkelerinde diplomatik iletişim ilmini ve ilgili bilimleri geliştirmek için çalışabilir ve bunları sömürgecilik, bağımlılık ve Batı sömürüsüne karşı mücadelede iş birliğine dayanan yeni ilişkiler kurmak için kullanabiliriz. Bu ilişkileri kurmak ve insanlarımız için yeni zihinsel imajlar oluşturmak için her türlü iletişim türünü ve medyayı kullanmalıyız.

Diplomatik iletişim, yoksul halkların tarihin yeni bir döneminde aktif rol oynadığı yeni bir ilmin inşasına katkıda bulunabilir. Arap üniversitelerimiz bu ilmin geliştirmek için üzerlerine düşeni yapıyor mu?

Geçmiş günahlarıyla yüzleşmeyi reddeden Sırbistan, siyasi düzlemde her gün besleyip yeniden ürettiği şoven milliyetçiliğinin aynasında alev püskürten bir ejderhayı andırıyor. Her ne kadar şimdilik etraf yangın alanına dönmediyse de rüzgarla savrulan kıvılcımlar eksik değil.

Rüzgarlar Sırp şovenizminin çenesinden topladığı kıvılcımları yaygın olarak iki ülkeye doğru taşıyor: Bosna-Hersek ve Kosova.

Her iki ülkede de etnik ayrılıkçılık metodu üzerinden manevra kabiliyetini pekiştirmeye çalışan Belgrad yönetimine; Rusya önemli ölçüde silah, Çin geniş ekonomik yatırım, Macaristan fiili dayanışma, Fransa ise sessiz himaye desteği veriyor.

'Manevra kabiliyeti'nden kasıt, aslında kadim ve şoven Sırp muhiti nezdinde 'kötürüm' bırakılmış bir ideali canlandırma arayışıdır, yani Büyük Sırbistan.

Sırbistan'ın merkezinde bulunduğu Batı Balkanlar denklemi bugün adeta bir matruşkaya dönüştü.

Rekabet içinde rekabet sarmalını tetikleyen bu denklem yalnızca bölgesel veya küresel karakterli rekabeti değil, aynı zamanda Avrupa içindeki rekabeti de kızıştırıyor.

Batı Balkanlar matruşkası: Rekabet içinde rekabet

ABD-Birleşik Krallık ikilisi her ne kadar Boşnaklar ve Arnavutlar lehinde bir profil çizse de iki ülkenin de başlıca hesabı Avrupa'nın derinliklerine yönelik. Gerek Bosna-Hersek gerekse Arnavutluk ile Kosova devletleri, ABD açısından Avrupa'daki askerî varlığını stratejik bir çerçeveye oturtmaya matuf bir ilişkiler yumağını simgeler.

Birleşik Krallık için ise 'nüfuz' boyutu belirleyicidir ki, İngilizlerin bu arayışı Batı Balkanlar'da (bilhassa Arnavut aleminde) köklüdür.

ABD, Batı Balkanlar'daki 'kontrollü gerilim' statükosundan şikayetçi sayılmaz. Hatta mevcuttan memnun bile denebilir. Ukrayna Savaşı Avrupa'yı NATO şemsiyesi ve dolayısıyla da Amerikan manevi liderliği altında birleştirdi. Bu anlamda bir sorun yok. Ancak aşağıda da görüleceği üzere Batı Balkanlar Avrupa Birliği (AB) bünyesinde bir fay hattını ete kemiğe büründürmesi bakımından potansiyel kaşımalara açık.

Birleşik Krallık'ın da meselenin bu hususi boyutunu yadsımadığı aşikar. Ne var ki İngilizler kaba gösteriş yerine incelikli ve titiz icraatı benimsiyorlar. İlaveten, salt pazulara değil zihinlere de çalışıyorlar.

Bana kalırsa bu daha sonuç alıcı bir yöntem – nitekim rüştünü yıllar içinde ispat edebilmiştir.

Gerçekten de Birleşik Krallık'ın 19'uncu yüzyıldan bu yana Arnavut alemindeki propagandası nitelikli ve kudretlidir. Hipnotizma derecesine varırcasına delicidir. Enver Hoca iktidarında diyaloga verdiği 'zoraki' arayı 1990'li yıllardan itibaren telafi edebilmiştir.

Bugünlerde ise – ki 'Brexit' süreci bunda müthiş bir katalizör işlevi gördü – İngilizler, Boşnakları ve Arnavutları şahince savunur pozisyondalar.

Anglosakson dünyası, Boşnaklara ve Arnavutlara, hem Rusya-destekli Sırbistan'ın dengelenmesi hem Avrupa'nın içlerindeki söz/müdahale haklarının muhafazası hem de kendi askerî-stratejik nüfuz kapasitelerinin bağımsız bir çekim noktası teşkil etmesi için tutunuyor. Dolambaçlı, bencil ve fakat profesyonel bir pragmatizmden bahsedilebilir.

Avrupa Birliği'nde (AB) durumlar biraz daha karışık zira AB'de Berlin-Paris ekseninde bir 'tahterevalli' siyaseti işletiliyor. Almanya Boşnaklar ile Arnavutlar, Fransa ise Sırbistan tarafında.

Merkel-sonrası Almanya'nın Batı Balkanlar'da daha çok inisiyatif kullandığı (tıkanmış haldeki Berlin Süreci'nin meşalesini yeniden yaktı) ve atılgan davrandığı biliniyor. Şansölye Olaf Scholz neredeyse göreve başladığı 'an'dan itibaren hem Bosna-Hersek ve Kosova hem de topyekûn Batı Balkan 6'lısının AB'ye entegrasyonu başlığında irade koydu.

Koydu koymasına ama AB'nin sınırları, müzakere dengeleri ve sindirebileceği statüko formatı belli. Bunlar zor evrimleşir.

Örneğin AB'de hala Kosova'yı tanımamakta direten devletler var (İspanya, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi bunlardan üçü). Üstelik Avrupa halkları nezdinde böylesi bir girişime şiddetle muhalefet edecek olan kesimler hiç de azımsanmamalı – hele ki 'ekonomik fırtına' bu kadar ürkütücü bir mesafedeyken.

Nitekim Scholz heyecanla Batı Balkanlar'ın avukatlığına soyunurken, Fransa Cumhurbaşkanı Macron da boş durmadı ve 'AB dışında kalan Avrupalı devletleri' kapsayan bir imtiyazlı işbirliği modeli ('Avrupa Siyasi Topluluğu') teklif etti.

Demek oluyor ki, Berlin-Paris ekseni uzlaşmaktan ve bir mutabakata varmaktan çok uzak ve 'Batı cephesinde yeni bir şey yok'.

'Open Balkan': Arnavut liderlerin çıkmazı

Bu dağınıklığa bir de 'Open Balkan' garabeti eklenince, iş içinden çıkılmaz bir hale geliyor. Kağıt üzerindeki 'Open Balkan' Sırbistan, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya'nın kendi aralarında başlattığı ve fakat Batı Balkanlar'daki diğer üç devletin de (Kosova, Karadağ ve Bosna-Hersek) iştirakini sağlamak istediği bir platform.

Batı Balkanlar'da bir 'mini-Schengen' inşasını hedefleyen platform, bölgede insanların ve malların serbest dolaşımını önceliyor ve AB'ye tam üyeliğin altyapısını oluşturduğunu iddia ediyor.

Open Balkan'a görünürde Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ile Arnavutluk Başbakanı Edi Rama rehberlik etse de içyüzü puslu.

Open Balkan; Arnavutluk Cumhurbaşkanı Ilir Meta Open tarafından bir 'dayatma', eski Başbakanlardan Sali Berisha tarafından ise bir 'Soros projesi' addediliyor. Kosova Başbakanı Albin Kurti platformu 'Büyük Sırbistan'a giden yol' kabul ediyor. Karadağ Cumhurbaşkanı ile Bosna-Hersek'in bazı yöneticileri de benzer tonlarda tepki gösteriyorlar.

Kendi payıma, bu eleştirileri haklı buluyorum. Rama, Open Balkan'a itiraz eden Arnavutları 'bağnaz ve turbo-kasaba milliyetçileri' olarak yaftalasa da nesnel verilere ve projeksiyonlara nispetle söz konusu inisiyatiften aslan payını (diğerlerininkiyle ölçülemeyecek bir oran farkıyla) Sırbistan'ın alacağı, bu vesileyle bölge devletlerini mutlak bir anlamda 'yörüngesine' katacağı su götürmez bir gerçek.

Adı konulamayan sorun: Sırp şovenizmi sorunu

Doğrusu, bölgeden kimsenin (bilhassa da Boşnak ve Arnavutların) Yugoslavya kadavrasının canlandırılmasında herhangi bir çıkarı yoktur, olamaz.

Oysa ne Rama ne Karadağ'ın yeni Arnavut asıllı Başbakanı Dritan Abazovic (kendisi yakın zamanda ülkesinin Open Balkan'da yerini alabileceğini belirtti) ne AB ne de ABD Sırp şovenizminin konturlarını, muhteviyatını doğru idrak etmiş gözükmüyor.

Ortada ağız birliği edilmişçesine yarıştırılan bir 'Arnavut milliyetçiliği kritiği' var ancak ne hikmetse Sırp milliyetçiliğinin şoven fıtratını irdeleyen yok.

ABD'de son aylarda/yıllarda yayımlanan raporlarda (RANE-Stratfor, SAIS FPI vs.) 'Arnavut birleşimciliği' yaptırımlarla tehdit edilirken ve hatta mahkûm edilirken, Sırp şovenizmine dair eleştirel tek bir satıra rastlanmıyor.

AB'nin tavrı da benzer. Avrupa liberalizmi bütün kurumları ve sözcüleriyle Sırp şovenizmine engin bir müsamaha dairesi çizerken, Arnavut milliyetçiliğine ve Boşnak özgüvenine 'vebalı' muamelesi yapıyor.

Gerçek şu ki, Sırp anlayışı 'Çetniksizleştirilmedikçe' ve Sırbistan Rusya güdümlü Ortodoks pan-Slav siyasetin güney kolunun temsilinden vazgeçmedikçe Batı Balkanlar'a kalıcı barışın gelmesi imkansız.

Son olarak Aleksandr Dugin'in 'Sırbistan'ın yeri Rusya için ayrıdır. Vakti geldiğinde Batı Balkanlar'da başladığımız işi bitireceğiz, bundan kimsenin endişesi olmasın' ifadelerinde billurlaşan Rus hamiliğindeki 'Büyük-Sırp' emellerin dogru tanımlanması, bölge uluslarının nasıl bir tehlikeye muhatap olduğunu saptamak açısından elzem.

Sırp şovenizminin bölgede hakiki bir sorun olduğu tespiti içtenlikle yapılmadan yol yürünemez.

Fakat ilk elden gelen tehditleri göğüslemek mecburiyetindeki iki devlet haricinde – ki bunlar Kosova ve Bosna-Hersek'tir (çoğunlukla Müslüman yöneticileri) – teşhisi olduğu gibi koyabilen yok. Oportünizm, kariyerizm, romantizm, nostalji… Her şey var, esas ihtiyaç olan gerçekçilik ise kayıp.

İşte tam bu noktada Türkiye için bir pencere açılabileceğini kayda geçmeli. 'Açılabilir' diyorum zira Türkiye mevcut doğruları 'doğru' olarak koruyabilmeli, kimi yanlışları ise 'doğrulara' evirebilmeli.

Türkiye ne yapmalı?

Türkiye'nin Batı Balkanlar'a mahsus bir doktrinle kuşanması zaruri. Saha gerçekleriyle uyumlu, yükselen talep ve beklentileri reel-politikle buluşturabilecek, anakronizmden arındırılmış ve siyasi, ekonomik ve askerî cihetleri eşitçe gözeten stratejik bir doktrin gerekli.

Şüphesiz ki 'tarih' etmeninin uluslararası ilişkilerde bir rolü ve fonksiyonu var. Ancak bunlar 'zamanın değişken koşullarına uygun' olarak güncellenebildiği ölçüde fayda verebilir. Aksi takdirde geçmişin kalıplarıyla ne çağ yakalanabilir ne de çağa istikamet biçilebilir.

Bugün bölgede çıkarı olan bütün devletlerin/kuruluşların Batı Balkanlar'a üst-düzey yetkilerle donattığı 'Özel Temsilciler' atadığı bir evreden geçiyoruz. Oysa Türkiye hala kendi zaviyesinden ahenkli (ve en önemlisi güncel) bir Batı Balkan anlatısı yoğurmuş değil.

Bir süredir tatbik edilen politikanın üç sacayağı var gibi: 'Evlad-ı Fatihan', genel Müslüman nüfus ve kadim Osmanlı hinterlandı algısı.

Bu politika, bilhassa son unsurla birlikte, bir yandan epey hacimli bir 'kapsama alanı' sunsa da son tahlilde bir düğüm yaratıyor. Bu düğüm, Batı Balkanlar'da her biri çok farklı ve bazen de birbiriyle taban tabana zıt çıkarlara sahip ulusları tek bir potada değerlendirme sorunsalını açığa çıkarıyor.

Bilhassa son yıllarda iyice hız kazanan Türkiye-Sırbistan ilişkilerinin gerek Boşnaklarda gerekse Arnavut aleminin bir bölümünde endişe doğurduğu söylenebilir.

Dahası, Türk yatırımlarının kahir ekseriyetinin Sırbistan'a yönelmesinin, ağırlığın buraya verilmesinin de bir 'kırgınlık' biriktirdiği paylaşılabilir. Ayrıca geçtiğimiz ay çıkan bir haber – Vucic'in Türkiye'den 'Bayraktar SİHA' sözü aldığına dair – bölgedeki iki halkta da hayal kırıklığına sebep oldu.

Türkiye Sırbistan'a – daha bundan yalnızca 30 sene evvel yaptığı soykırımlarla dahi yüzleşmemiş bir Sırbistan'a – kesinlikle silah satmamalı. Zira bu, bölgede Türkiye'nin Boşnakları ve Arnavutları kaybetmesi demek olur ki, Balkanlar'ı ikinci kez kaybetmek manasına gelir.

Gerçekten de Türkiye'nin Batı Balkanlar'da 'kendiliğinden' ve 'doğalından' yaslandığı, yaslanması gereken bir omurga var: Yerli Türklük, Boşnaklar ve Arnavut alemi (kasten sadece 'Arnavutluk' demiyorum). Mevzubahis omurga, bu şekil ve isimleriyle, birbirleriyle de kaynaştırılarak bugünkü politikanın kısırlaşan üç sacayağını ikame edebilir.

Elbette bu, kolay bir paradigma değişikliği değil ve hatta 'radikal' olarak bile tasnif edilebilir. Osmanlı referanslarını törpülemek (bazılarını rafa kaldırmak) ve dini mirası yegane kriter olmaktan çıkarmak, onun yerine 'ulusal' faktörü siyasi çerçeveye daha çok dahil etmek meşakkatli bir geçiş.

Gelgelelim bu aynı zamanda AB'nin ikircikli tutumlarından usanan, Amerikalıların ve İngilizlerin emredici-küçümseyici pragmatizmine mahkûm olmak istemeyen, Rusya'nın emperyalist tasavvurlarına karşı koruma ve ulusal egemenliğine saygı bekleyen milyonlara verilecek samimi bir ferahlıktır da.

Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğünün korunması, Kosova'dan yeni bir Bosna çıkarmaya kenetli 'Sırp Belediyeler Birliği' bölücülüğünün engellenmesi ve daha uzun vadede Arnavutluk-Kosova ikilisinin 'doğal' sınırlarına erişmesine olanak tanınması gibi meselelerde Türkiye kendi çıkarlarıyla bütünleşen bir siyasi strateji kurgulayabilir.

Keza bugün bölgede Sırbistan lehine bozulan ticaret dengesini diğer ülkelere adilce de yayılacak şekilde ve en mühimi 'istihdam' üretici minvalde yeniden tasarlamak icap eder. Bu anlamda gerekirse milli burjuvazi ve müteşebbis sınıf nezdinde de girişimler düşünülebilir.

Nihayet askerî planda silahlandırma, eğitim vb. levhalarda Sırbistan'ı bütünüyle dışlayıcı bir çizgiyi içselleştirmek esastır. Türkiye'nin Kosova'nın NATO üyeliğine verdiği destek, Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar'ın hem Bosna-Hersek'e hem de Kosova'ya gösterdiği ihtimam takdire şayan.

Umulur ki, bölgede Bosna-Arnavut alemi tandemi Türkiye'nin askerî yardım konseptinde 'münhasır' bir statüde değerlendirilsin.

Velhasıl Batı Balkanlar günden güne ısınırken, Türkiye şimdiye kadar özümsediği politikanın bundan sonrası için yetmeme ihtimalini göz önüne alabilmeli.

Yunanistan'la ilişkilerin uzun müddet toparlanmayacağı hususunu da göz ardı etmeden Bulgaristan'dan başlayarak Adriyatik kıyılarına uzanıp, ardından içlere doğru kıvrılan 'vav' harfi benzeri bir hattı 'imtiyazlı' kılmak kabildir.

Şayet Türkiye bölgede Yerli Türklük, Boşnaklar ve Arnavut aleminin müşterek sıkışmışlığına nispetle bir 'çilingir' misyonu üstlenebilirse, akabinde oluşacak güven Türkiye'yi Batı Balkanlar'da 22'nci yüzyıla taşır.

(*) Sinan Baykent'in bu makalesi Fikir Turu'ndan alıntılanmıştır. Yer alan fikirler yazara aittir Muslim Port'un yayın politikasını yansıtmayabilir.

İnternetten rezervasyonla katılımın sağlandığı, simültane tercümenin yapıldığı organizasyonda; misafirlerin karşılanması, katılımcılara yaka kartı, yemek masalarında tek tek isim yazılması gibi tüm incelikler detaylıca düşünülmüştü. Bakanlık düzeyinde yapılan organizasyon diplomatik ayrıntıları dahil planlanarak ve hayli yoğun geçen toplantıdaki konuşmalardan aktarılabilecek notlar şunlar:

İŞGALCİ SİYONİSTLERİN SİNSİ PLANLARI

İslami şahsiyetler hayatları boyunca Filistin davasına önem vermiş, bu uğurda fedakarlıklar ortaya koymuş, bu davaya sahip çıkma konusunda İslam dünyasına öncülük etmişlerdir. Müslüman'ın kalitesi Filistin davasına ve İsrail'in işgaline karşı bakış açısıyla ölçülür. Şuurlu her birey Filistin davası için yapılan çalışmaları büyük şeref bilir.
Filistin ve Kudüs'ü özgürleştirmek, aslında bütün İslam dünyasını özgürleştirmek ve bağımsızlığına kavuşturmak demektir.

Uluslararası hukukun tüm dünya halkları için kabul ettiği ancak Filistin halkınınyetmiş yıldır mahrum kaldığı tüm hak ve özgürlükler yeniden sağlanmalıdır.
Siyonizm'in, Mescid-i Aksanın tamamına hakim olma ve Mescid-i Aksayı yıkarak kalıntıları üzerine sözde Süleyman Mabedini inşa etme planları konusunda dikkatli olma zarureti vardır. Bütün Müslümanlar Mescid-i Aksaya bir zarar gelmemesi için tek vücut olmalıdırlar. Zira İsrail bu haksız ve zalimce uygulamaları ile Kudüs'ün İslami kimliğini ortadan kaldırarak kendilerince iddia ettikleri sahte Siyonist hurafelerini kazımayı amaçlamaktadır. Bunu yaparken de İsrail'in Kudüs ve Filistin ile hiçbir alakasının olmadığını ortaya koyan tarihi hakikatleri açıkça yok saymaktadır.

FİLİSTİNLİLERİ DESTEKLEME İNSANİ VECİBEDİR

Müslümanların ve dünyada hakkaniyet sahibi olan bütün insanların Kudüs'teki ve tüm Filistin topraklarındaki Filistinlileri desteklemeleri; dini, ahlaki ve insani bir vecibedir. Zulme karşı durma, hakkın ve haklının yanında yer alma herkesin sorumluluğudur. Bu sorumluluğu yerine getirirken gösterilecek en ufak bir gevşeklik; çatışma ve şiddetin daha da artmasına sebep olacaktır. Bölgemizde ve tüm dünyada olup biten de aslında budur.

İsrail zulmünün; bu dönemin uluslararası hukukuyla ve İslam ülkeleri başta olmak üzere diğer tüm ülkelerin kınamalarıyla durmayacağı ortadadır. Çünkü İsrail ancak güçten anlar! Müslümanların dağınıklığından fırsatla palazlanan İsrail'i ve zulmünü durduracak bu gücün teşekkülü için İslam ülkelerinin; ekonomik, siyasi ve askeri alanda ortak hareket ettiği; gerçek manada bir İslam Birliği kurulmalıdır.

TAKDİRE ŞAYAN MÜCADELE

Filistinliler; Siyonizm'in planlarına karşı takdire şayan bir mücadele ortaya koymaktadır. Mescid-i Aksayı korumak için gece-gündüz nöbettedir. İsrail'in Mescid-i Aksayı zaman ve mekan olarak taksim etme yönündeki çirkin planlarını boşa çıkarmakta kararlıdır. Bütün bu gayretler sonuna kadar desteklenmelidir.
İsrail'in türlü zulümlerine; insani, hukuki ve nefsi müdafaa olarak karşılık veren Filistin halkının, devletinin ve direniş güçlerinin maddi-manevi yanında olunmalıdır. Bu destek ve duruş; Filistin'in özgürlüğünün sağlanması açısından vazgeçilmez derecede önemli görülmelidir.

Müslümanların hedefi; Filistin topraklarını özgürleştirmek, Filistin halkının kendi topraklarına dönmesini gerçekleştirmek ve tam bağımsızlığını sağlamak olmalıdır. Bu sebeple soykırım zulmünü ortadan kaldırmak ve işgale son vermek hedefinden de asla vazgeçilmemelidir.

Bazı İslam ülkelerinin İsrail ile başlattıkları normalleşme girişimleri son bulmalıdır. Ekonomik, siyasi, akademik ve kültürel olmak üzere Siyonizm'in kontrolünde olan tüm kurum ve kuruluşlar daha etkin bir şekilde boykot edilmelidir.

NORMALLEŞME VE ÇÖZÜM

Müslüman ülkelerin 'İsrail ile normalleşmeleri' normal değildir. Hiçbir Müslüman göz göre göre katil, cani işgalcileri desteklemez ve onlarla bir araya gelmez ve gelmemelidir. Reel politik ve kısa vadeli çıkarlara dayanarak emperyalist güçlerle kirli ilişkiler kurmak gelecekte büyük sorunları beraberinde getirecektir.

Müslümanların, Filistin'deki hakikatleri ortaya koymak amacıyla kendi ülkelerinde yürüttükleri çalışmaları daha etkin hale getirmeleri şarttır. Filistin'de yaşananları güncel tutacak ve olaylara karşı farkındalık oluşturacak siyasi çalışmaların ve medyaya yönelik kampanyaların; siyasi partiler ve sivil toplum kuruluşlarıyla beraber yürütülmesi önemlidir. Farklı toplumsal etkinlikler gerçekleştirerek her alanda Filistin halkına hak ettikleri desteği sağlamaları için kendi hükümetlerine kamuoyu baskısı oluşturmaları zorunluluktur. Ayrıca ekonomik anlamda Filistin halkının sürdürülebilir imkanlara kavuşması için bütün araçlar seferber edilmelidir. Bu işin kısıtlı yardım faaliyetleri ile olmayacağı açıktır.

İçinde yaşadığımız dünya, gittikçe içerisinden çıkılamayacak gündemlere şahit oluyor. 'Bu da olmaz artık' dedirten olayları tartışırken buluyoruz kendimizi. Geçip giden gündemlerin hasarları ise yıllarca süren büyük acılara sahne oluyor.

2001 yılı.
Tüm televizyonlarda son dakika haberi.
İkiz kulelerin bombalanması.
Dünyanın yeni bir kaos ortamına sürüklenmesi.

İki kutuplu dünyanın ibresini İslam Coğrafyasına çevirmesi hala devam eden savaş ortamının habercisiydi. Yüz binlerce insanın canına kıyılacak, milyonlarca insan yerinden yurdundan olacaktı.

Afganistan…

Önce Sovyet Rusya'nın daha sonra Amerika'nın işgaline uğrayan ülke, 20 yıl devam eden savaşın ardından istediği bağımsızlığı kazandı. Afganistan İslam Emirliği olarak özgürlüğüne kavuştu. Savaş sonrası enkazı kaldırmaya talip olan Taliban Yönetimi, parasına el koyulan, ekonomisi çöken bir ülkeyi küllerinden kaldırmak için kollarını sıvadı.

'Türkiye'yi ve Türkleri çok seviyoruz. Biliyoruz, onlar da bizi çok seviyorlar. Ancak nedenini inanın bilmiyoruz. Sadece seviyoruz.'

Bu sözler Kabil - Jalalabad yolu üzerinde gece yarısı misafir olduğumuz bir ev sahibine ait. Geçtiğimiz günlerde İDDEF'in Afganistan'daki insani yardım çalışmalarına katılmak üzere Afganistan'daydık. Yaklaşık on beş gün süren ziyaretimiz süresince ülkenin çok çeşitli yerlerinde bulunduk. Bizzat yaşayarak gözlemleme fırsatı elde ettik. Bu ve benzeri sözlere gittiğimiz her yerde farklı şekillerde şahit olduk.

Gördüklerimizi anlatmayı; Batı basınının acımasızca devam eden dezenformasyonuna karşı Afgan halkına borcumuzun bir ifası olarak görüyorum.

Taliban Yönetimi'nin Kabil'i almasıyla biten savaş sonrası, ilk destek olan ülkelerin başında Türkiye geldi. Havaalanının aktif hale getirilmesinde Katar'la birlikte önemli rol alan Türkiye, uluslararası yardım kuruluşlarının bölgeden çekilmesi sonrası ilk insani yardım gönderen ülkelerden biriydi. Önce tırlarla ulaşan yardımlar; Ankara'dan kalkan, 'İyilik Treni' ile büyük bir dayanışmaya dönüşerek, tonlarca insani yardım malzemesi Afganistan'a ulaştı.

'Kapılarımız tüm dünyaya açık. Özellikle tüm Müslüman ülkeleri buraya davet ediyoruz.'

Amerika'nın ülkeden ayrılışı da zalimin son kazığı oldu Afganistan'a. Başlarına ne geleceğini bilmeyen insanlar, dikenli telleri atlayıp pistlere doluşurken, havalanan uçağın tekerlerine sığınan insanların yere çakılmasını tüm dünya izliyordu.

Barışçıl bir şekilde yönetimi devralan Taliban, başta Kabil olmak üzere tüm ülkede güvenliği tesis etmiş durumda. Şehir tüm canlılığıyla yaşamaya devam ediyor. Merkezi yerler ve kavşaklarda askerler ve polisler nöbet tutuyor. Yer yer güvenlik kontrolleri yapılıyor.

İşgal döneminde askeri konvoy geçerken hayatın donduğu, konvoya yaklaşan araçlara ateş edildiği Kabil'de trafikte kendine yer açmaya çalışan polis araçlarını görebiliyoruz artık.

Şehrin her yeri metrelerce yüksekliğe sahip beton bloklarla kaplı. Canlı bomba eylemlerinin durmadığı Afganistan'da işgal kuvvetleri güvenliği bu şekilde sağlamaya çalışmıştı. Beton blokların boyanıp özlü sözlerle donatılması, şairin, 'Beton duvarlar arasında bir çiçek açtı.' dizesini getiriyor aklımıza.

'İktidar olmak sorumluluk almaktır, ayrıcalıklı olmak değildir'

Yıllarca süren savaş ortamının getirdiği sonuçlar hiç iç açıcı bir tablo sunmuyor. Yeni yönetimin önünde aşması gereken üç büyük sorun var:

• Ekonomik krizin gittikçe derinleşmesi
• Ülke içindeki etnik gruplar arasındaki ihtilaflar
• ABD destekli IŞİD saldırılarının artması

Ülke içindeki para trafiği sarraflar aracılığıyla sürdürülüyor. Görüştüğümüz hükümet yetkilileri sarraflar aracılığıyla dünyanın her yerinden para alıp para gönderebildiklerini ifade ediyorlar.

Ülkede IŞİD tehlikesi dışında herhangi bir ihtilaf bulunmuyor. Ancak ekonomik krizin halk eylemine dönüşmesinden korkuluyor. Bu yüzden ülkenin her yerinde istihdam oluşturulacak tarım ve kalkınma projeleri başlatılıyor.

'Artık, gece yarısında Kabil'den Herat'a tek başınıza gidebilirsiniz.'

Kabil'de görüştüğümüz Enerji ve Su İşleri Bakanı Molla Abdullatif Mansur ile yaptığımız mülakatta Bakan Bey'in telaffuz ettiği bu iddiayı, Herat'tan Kabil'e süren 20 saatlik araç yolculuğu sonucu teyit ettik. Mayın döşenerek patlatılmış yamalı yollardan, yıkık köprülerden, uçsuz bucaksız çorak arazilerden geçtik. Pasaportumuz cebimizden dahi çıkmadı.

Bu güvenlik ortamının tesis edilmesinden en çok tır ve kamyon şoförleri memnuniyetlerini dile getiriyorlar.

Tabi ki burada Afgan halkının ne kadar misafirperver olduğunu söylemeden geçemeyeceğim. Herat-Kabil arası yirmi saat süren yolu üç günde almak zorunda kaldık. Durduğumuz her şehirde insanlar evlerinin odalarını açtılar, misafir ettiler. Onca yoksulluğa rağmen en iyi yiyeceklerini ortaya koydular.

Afganistan'da milyonlarca insan açlıktan ölmüyor!

Kimse soğuktan donmuyor da. Zaten bu kadar misafirperver olan bir halkın komşusu açken kendisinin tok yatacağını aklımız almıyor. Amerika çekilirken, Batı basını en kirli senaryolarını ortaya koyarak, Afganistan için bir sefalet tablosu çizmeye çalıştılar.

Şu kadar çocuk açlıktan ölüyor!
Böbreklerini satmaya başladılar!
Soğuktan donuyorlar!

Dünyanın neresinde olursa olsun, açlıktan ölüyor propagandası yapılan yerlere çok daha dikkatli bir şekilde bakıldığında meseleleri daha iyi anlamaya başlıyoruz. Bunlardan en önemlisi Afganistan.

Elbette, fakirlik var. İnsanlar çok zor şartlar altındalar. Ancak kimse açlıktan ölmüyor arkadaşlar bunu üzerine basa basa söylüyorum.

'Türkiye şu an Ümmetin lideri olarak görülüyor.'

Görüşmemizde bu ifadeleri kullanan Taliban Yönetimi'nin İçişleri Bakan Vekili Enes Hakkani, Afganistan'a yapılacak en büyük iyiliğin insani yardımın yanı sıra kalıcı kalkınma projeleri olacağını söylüyor. Dış güçlere rağmen, Türkiye'nin Afganistan'ı resmi olarak tanımasının mümkün olamayacağının farkında olduklarını vurgulayan Hakkani, yetişmiş insan gücü ve iktisadi kalkınmaya ihtiyaçlarının olduğunu, bu konuda da başta Türkiye olmak üzere tüm Müslüman ülkelerin yardımlarını beklediklerini ifade ediyor.

Çok çalışkan olan Afgan halkı, çorak arazilere kurdukları güneş sistemiyle çalışan su pompalarıyla kurak arazileri yeşertiyor. Her yerde toprak işleniyor. Afyon üretiminin ilaç sanayisine yönlendirilmesi için de çalışmalar başlatılmış durumda.

İDDEF'in insani yardım dışında, köprü, baraj, mescit, medrese gibi kalıcı eserlerinin ilk çalışmalarının da başladığı Afganistan'da, tüm kurumların ve iş adamlarının da kalıcı hizmetlere imza atmalarını temenni ediyoruz.

Biz kaldığımız süre boyunca insanların gözlerindeki umuda, bize karşı olan sevgilerine şahit olduk. Tüm İslam Coğrafyasının barış ve sükûnete kavuşması ümidiyle…

Esen kalın.

Suriye Savaşı, Arap ülkelerindeki halkların özgürlük ve demokrasi talepleriyle mevcut rejimlere karşı gösteriler düzenlediği 'Arap Baharı' olarak adlandırılan dönemde, 15 Mart 2011 tarihinde bir grup gencin aynı güdüyle rejim karşıtı gösteriler düzenlemesi üzerine rejimin askeri müdahalesi sonucu adım adım büyüyerek bugüne kadar gelmiştir. Rejim ve muhalifler arasındaki çatışmalarla iç savaşa dönüşen bu gösteriler, dış güçlerin müdahalesiyle etkisi büyüyen, tüm dünyanın gözleri önünde tam anlamıyla bir insan hakları ihlali örneği olarak tarihe Suriye Savaşı adıyla geçmiştir. Rejimin kontrolsüz güç uyguladığı zaman zaman kimyasal silah kullandığı bu saldırılar ve Suriye'de sınırı bile olmayan ülkelerin çıkarları doğrultusunda dahil oldukları bu iç savaş, iç savaş olmaktan çıkarak uluslararası güç dengesinde bir gövde gösterisi hareket alanı halini almıştır. Bağımsız ve özgür bir devlet olan Suriye zamanla bölünerek parçalara ayrılmıştır. Rusya ve İran'ın yardımıyla Esad rejimi Suriye'nin yaklaşık %60'nın kontrolünü ele geçirmiştir. ABD eliyle konuşlandırılmış YPG/PKK ise kuzey bölgesinde ülkenin geri kalan 4'te 1'inde iken, IŞİD/DAEŞ terör grubunun ülkedeki varlığı %5 lik bir alanda kendini göstermektedir. Muhalifler (ÖSO) ise, Türkiye sınırına yakın olan İdlib, Afrin, Tel Abyad ve Rasulayn bölgelerinde varlığını korumaktadır. Harita üzerinde şehir şehir tanımlanan bu parçalanmışlığın en gerçek hali ise bu şehirlerde yaşayan Suriye halkına yaşatılmıştır. Milyonlarca sivil evinden edilmiş 22 milyonluk Suriye nüfusunun yaklaşık 6,6 milyonu göçe zorlanarak ülkesini terk etmek zorunda kalmıştır. Bunlardan 3,6 milyonu Türkiye'ye sığınmış, geride kalan 13 milyon sivil ise savaşın ortasında insani yardımlara muhtaç hale getirilmiştir. 2017-2020 yılları arasında yaklaşık 4 milyon insan rejim güçlerinin saldırıları sebebiyle Türkiye sınırına yakın bir bölgeye doğru göç ederek burada yaşam mücadelesi vermektedir. Kontrolsüz ve güvensiz bir alana dönen Suriye toprakları Türkiye'nin doğu sınırında terör faaliyetlerine açık hale gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti ise sınırında yaşanan bu güvenlik tehdidine karşı Fırat Kalkanı Harekatı, Zeytin Dalı Harekatı, Barış Pınarı Harekatı ve son olarak Bahar Kalkanı Harekatı ile müdahil olmuştur. Bu harekatların öncelikli sebebi Türkiye'nin doğu sınırında tehdit unsuru olarak konumlanan YPG/PKK'nın varlığını sonlandırmaktır. Bu harekatların bir diğer sebebi ise bölgesel huzurun sağlanması ve savaştan kaçan Suriyeli sivillerin yaşanan zulümden mümkün olduğunca korunmasıdır. Türkiye, sınırında yaşanan ve 11 yıldır devam eden bu zulüm karşısında tüm dünyanın aksine ciddi sorumluluklar üstlenmiş ve bu süreçte önemli bir rol oynamıştır. Türkiye ve Rusya ortaklığıyla imzalanan İdlib Ateşkes Antlaşması 6 Mart 2020 tarihiyle İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesi sınırları içerisindeki askeri faaliyetleri durdurmuştur. Bugün 4 milyon 250 bin Suriyeli, İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesinde hayatta kalma mücadelesi vermektedir. Uluslararası güç dengesinde önemli bir diplomasi süreci yöneten Türkiye'yi sahada ise birçok Sivil Toplum Kuruluşu temsil etmektedir. Bu temsilin en güçlü örneklerinden biri olan İHH İnsani Yardım Vakfı ise Suriye savaşında üstlenmiş olduğu sorumluluğun büyüklüğü sebebiyle başarılı bir kamu diplomasisi örneği olarak gösterilebilir. İHH İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesinde Türkiye ve Suriye'yi birleştiren bir tampon bölgede gözle görülür şekilde oldukça büyük çaplı bir insani yardım faaliyeti sürdürmektedir. Şahidi olduğumuz bu faaliyetlerden ilki Türkiye sınırları içerisinde kurulmuş Reyhanlı Eğitim Köyüdür. İHH tarafından Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde 18 Mayıs 2017'den beri faaliyet gösteren bu köy savaşın yetim bıraktığı çocuklar için inşa edilmiştir. 990 kişi kapasiteli büyük bir eğitim kompleksi olan bu eğitim köyü savaş mağduru Suriyeli çocukların bedenen ve ruhen sağlıklı yetişmesi için tüm detayların düşünüldüğü güvenli ve huzurlu bir yuva olarak Suriyeli çocuklara kapısını açmıştır. Reyhanlı eğitim köyünde yaşayan çocuklar, Suriye gibi kıymetli bir yurdun bir sonraki neslidir, bir neslin yitip gitmemesi adına yapılan tüm bu çabaların anlamı çok büyüktür. Cilvegözü sınır kapısından Babül Hava sınır kapısına doğru hareket edildiğinde ise hemen yanı başımızda, İdlib' te savaşın tüm gerçekliği ve tüm yıkımı sarı bir toz bulutu olarak insanın yüzüne çarpmaktadır. Yağmur yağdıkça çamurlaşmış bu toprak arazilerde binlerce çadır bu çadırların içinde milyonlarca Suriye vatandaşı yaşamaktadır. Evleri yıkılmış ailelerini kaybetmiş tüm hayatları ellerinden alınmış Suriye halkı yazın kavurucu sıcağı kışın dondurucu soğuğuna rağmen gidecek bir evleri olmadığı için İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesinde yaşam ve ölüm arasında bir noktada hayatta kalmaya çalışmaktadır. İHH' nın bu bölgede yaşayan Suriye halkı için yaptığı yardımlar Babül Hava lojistik merkezinden çıkarak bu Çadır kentlerde yaşayan insanlara yiyecek, giyecek, ısınma ve yaşama umudu olarak ulaşmaktadır. Babül Hava lojistik merkezi İHH tarafından kurulmuş 90 tırın aynı anda alabilen devasa büyüklükteki bir depo olarak kullanılmaktadır. Burası aynı zamanda Suriyeli kadınların üretime katıldığı terzihaneleri, ekmek fırınlarını barındıran büyük bir lojistik merkezidir. Bu üretim alanları Suriye halkına giyecek kıyafet, yiyecek ekmek olması yanı sıra Suriyeli halkının bu üretim sürecinin içinde bulunması, hayata dokunmak değer katmak adına önemli bir faaliyettir. Bölgede Briket evlerle kurulmuş kamp alanlarıyla 4 duvarı olan sıcak bir yuvaya olan ihtiyacı, açılan su kuyularıyla temiz içme suyuna olan ihtiyacı karşılama noktasında ortaya konulan gayrete ve çabaya, İHH' nın İnsani Yardım Faaliyetleri kapsamındaki taşımış olduğu sorumluluğa bizzat şahit olduk. Devletler üstü bir misyon edinerek güçlü bir STK örneğinin en gerçek hali olan İHH Suriye halkına sadece en temel insani yardımlar değil bir nesli kurtarmaya yönelik uzun soluklu faaliyetleri hayata geçirmektedir. Bölgedeki faaliyetlerden belki de en önemlisi ise İHH tarafından yapılan okullardır. Bu okullar savaşın içine doğan Suriyeli binlerce çocuğun geleceklerine kurulan köprülerdir. İdlib Gerginliği Azaltma Bölgesindeki tüm Kamp alanlarında, yetimhanelerde hatta çadır kentlerde çocuklar için okullar kuran İHH, bir neslin hayal kurmasına ve hayallerini gerçekleştirmesine imkan ve olanak sağlayarak bu şekilde bir toplumun geleceğine ışık tutmaktadır.

Uluslararası ilişkilerde, geleneksel diplomasiden farklı olarak hükümet dışı aktörler aracılığıyla devletler üstü çok aktörlü bir yumuşak güç kullanımı hakimdir. Kamu diplomasisi üzerinden yürütülen bu yumuşak güç kullanımında Sivil Toplum Kuruluşları önemli bir rol üstlenmektedir. İHH' nın Suriye'de yürütmüş olduğu bu geniş çaplı faaliyetler ise güçlü bir kamu diplomasisi örneği olarak karşımıza çıkmaktadır. Sürdürülebilir bir insani yardım faaliyetini hayata geçiren İHH bir Sivil Toplum Kuruluşunun sınırlarını ve yapabileceklerini görmek açısından umut verici bir örnek olarak Türkiye için çok güçlü bir temsil görevi taşımaktadır.

Afra Betül Özdemir

Uluslararası İlişkiler Uzmanı

Anılan tüm bu sorunlar bölgesel olarak sınırlı kalmayıp küresel anlamda da önemli yankılar uyandırmaktadır. Yakın zamanda gündeme gelen önemli konulardan biri ise Yunanistan'ın Ege'de, himayesine bırakılan adaları silahlandırmış olmasıdır. Yunanistan'ın Türkiye'nin uluslararası deniz hukukunu esas alarak yaptığı olduğu sondaj arama çalışma faaliyetlerinden rahatsız olduğu ve bunu engellemek adına her türlü illegal yola başvurduğu fakat başaramadığı artık herkesçe aşikar bir durum. Yunanistan'ın uluslararası hukuka açıkça aykırılık teşkil eden adaları silahlandırma eylemini de bu kapsamda değerlendirebiliriz. Atina'dan yapılan açıklamada bu illegal eylemi destekler niteliktedir. Nihayetinde silahlandırmanın tek gerekçesi Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki Varlığı!

Bu illegal eylem doğal olarak bazı soruları da beraberinde getirmektedir. Hangi adalar hangi koşullar altında Yunanistan'ın kontrolüne bırakıldı? Yunanistan'ın adalar üzerindeki yetki sınırı nedir? Uluslararası hukuk bağlamında Yunanistan, adalar üzerinde silahlandırma yoluna gidebilir mi? Yunanistan'ın bu ihlali esaslı bir ihlal niteliğinde midir? İhlal neticesinde adaların statüsünde uluslararası hukuk bağlamında bir revize söz konusu olabilir mi? Bu itibarla yazımızda Ege Adalarının uluslararası hukuki statüsüne de değinerek tüm bu sorulara hukuk zemininde cevap bulmaya gayret edeceğiz.

Ege Adalarının Hukuki Statüsü

Ege Denizi, stratejik konumu itibarıyla, bünyesinde barındırdığı çok sayıda irili ufaklı ada ve yarım adanın varlığı nedeniyle, bu bölgeye Akdeniz'in yanı sıra uluslararası manada da benzeri olmayan farklı bir önem kazandırmıştır. Ege Adaları, Yunanistan'ın bağımsızlığını kazandığı 1830'dan itibaren Türkiye ile Yunanistan arasında hukuki bir ihtilaf konusu olmuştur. Olay esas bakımından incelendiğinde her iki ülkenin de bulundukları bölge ve geçmiş dönemlerde uzun yıllar bir arada yaşamaları siyasi etkenler vs. sebeplerle yani devletin menfaatleri gereği yakın bir işbirliği içinde olmaları lazım gerekirken Yunanistan'ın özellikle adalar hususunda hukuk tanımaz eylemleri iki ülke arasında sürekli gerilime neden olmaktadır.

Adalar konusu her ne kadar 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi ve 1920'de imzalanan Sevr Antlaşmasına konu edilmiş olsa da meseleyi Türkiye-Yunanistan bağlamında ele alacağımız için iki ülke arasındaki adalar sorununa resmi olarak ilk defa 1923 Lozan Barış Antlaşması ile hukuki bir nitelik kazanmıştır diyebiliriz. İlk defa 1923 yılında kurulmaya çalışılan denge, 1947 Paris Barış Antlaşması ile Türkiye aleyhine bozulmuştur. Belirtmek gerekir ki, Türkiye, 1947 Paris Barış Antlaşması'na taraf devletlerden biri değildir. Ancak, Lozan anlaşmasının maddeleri gereği adaların statüsü ile ilgili alınacak kararlar, Türkiye'nin ulusal çıkarları gereği bağlayıcı niteliktedir. Nihayetinde Adalar'ın hukuki statüsünü izah ederken, her iki uluslararası anlaşma bağlamında izah etmek gerekmektedir.

1923 Lozan Barış Antlaşmasına Göre Adaların Statüsü

Esasında Lozan Antlaşması'na kadar Ege'de egemenliği Yunanistan'a devredilen adalar hususunda herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır. Lozan Barış Antlaşmasına konu olan adalar; Eğriboz Adası, Şeytan Adaları, Çuha ve Küçük Çuha Adalarıyla Girit dışında kalan adalardır. Ege Adaları ve Meis Adası üzerindeki egemenlik hak ve temlikleri Lozan Barış Antlaşması'nın sırasıyla 12, 15 ve 16. maddeleri ile düzenlenmiştir.

Lozan Barış Anlaşması'nın 12.maddesi, Menteşe Adaları dışında kalan Doğu Ege Adaları bölgesinde Türkiye ile Yunanistan arasındaki ülkesel statüyü düzenlemektedir. 12. Madde '' İmroz ve Bozca Adaları ile Tavşan Adaları dışında, Doğu Akdeniz Adaları ve özellikle Limni, Semendirek, Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya Adaları üzerinde Yunan egemenliğine ilişkin 17/30 Mayıs 1913 günlü Londra Antlaşmasının beşinci ve 1/14 Kasım 1913 günkü Atina Antlaşmasının on beşinci Maddeleri hükümleri uyarınca 13 Şubat 1914 günkü Londra Konferansında alınıp 13 Şubat 1914 günü Yunan Hükümetine bildirilen karar, işbu Antlaşmanın İtalya'nın egemenliği altına konulan ve on beşinci Maddede yazılı olan Adalara ilişkin hükümleri saklı kalmak koşulu ile doğrulanmıştır. Asya kıyısından üç milden az uzaklıkta bulunan Adalar, işbu Antlaşmada tersine hüküm olmadıkça, Türkiye egemenliği altında kalacaktır.'' Şeklindedir. Kısaca izah edecek olursak 12. Maddeyle; İmroz ve Bozcaadalarıyla Tavşan adalarından hariç Şarki Bahrisefit adaları ve bilhassa Limmi, Semadirek, Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya adaları üzerinde Yunan egemenliğine bırakılmıştır. Asya kıyısından üç milden az bir uzaklıkta bulunan adaların, antlaşma aksine bir hüküm olunmadıkça Türkiye egemenliği altında kalacağı da ayrıca hüküm altına alınmıştır.

Anılan madde uyarınca Yunan hükümeti Türkiye'nin, maddede ismen sayılan Adalar ile Asya kıyılarına üç milden yakın mesafede bulunan adalar dışında herhangi hukuki bir hakkının olmadığını savunmaktadır. Türkiye ise üç milin dışında kalanların egemenliği konusunda bir düzenleme olmadığını dolayısıyla Türkiye'nin üç milin dışında bulunan ve egemen olduğu ada, adacık ve kayalıkların başka ülkelere devredildiği anlamına gelmeyeceğini ileri sürmektedir. İşin özüne baktığımızda hukuken kabul edilen sav Türkiye'nin ileriye sürdüğü savdır. Zira uluslararası hukuk bir antlaşmanın bütün olarak ve hükümleri hukuken kabul edilebilir bir karşılığı olacak şekilde yorumlanmasını öngörmüştür. Yani bir madde ile belirlenen bazı hükümlerin antlaşmaya konu olan diğer hususlara sanki bir bütünmüş gibi tatbik edilmesi her anlaşmada mümkün değildir. Bu perspektiften bakıldığında düzenlemenin özünde yani Türkiye'nin egemenliğine bırakılan adaların söz konusu maddede teferruatıyla izah edilmiş olmasının altında Yunanistan-Türkiye arasında adalar üzerindeki egemenlik haklarına ilişkin olarak ileride cereyan edebilecek hukuki uyuşmazlık ve krizleri önceden engelleme amacı yatmaktadır. Söz konusu düzenleme ile ayrıca Yunanistan'ın, himayesinde olmamasına rağmen diğer müttefik devletlerin beyanlarına dayanarak sanki adaların tümüyle kendi himayesine bırakılmış gibi bir algı oluşturmasını da engellemiş olmaktadır.

Antlaşmada egemenlik devrinin düzenlendiği diğer madde olan 15. Madde ise şu şekildedir; ''Türkiye, aşağıda sayılan adalar üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından İtalya yararına vazgeçer: Bugünkü durumda İtalya'nın işgali altında bulunan İstanbulya, Rodos, Herke, Kerpe, Çoban Adası, İlyaki, İncirli, Kilimli, İleriye, Batnoz, Lipso, Sömbeki, ve İstanköy adaları ile bunlara bağlı adacıklar ve Meis Adası.' Anılan maddeden de açıkça anlaşılacağı üzere İtalya'ya ismen sayılarak verilen 13 adet Menteşe Adası ile birlikte açık ve net bir şekilde ifade edilmeyen bağlı ada ve adacıklar da İtalya'ya bırakılmıştır. Devredilmesi kabul edilen ve bugün en fazla tartışma konusu olan Meis diğer adalar ile ilgili olarak böyle bir hüküm düzenlenmemiştir. Belirtmek gerekir ki bölgedeki kayalıklar antlaşmada İtalya'ya devredilmediklerinden dolayı Türkiye himayesinde kalmıştır.

Lozan anlaşmasında adalarla ilgili son madde olan 16. madde ise; 'Türkiye, işbu antlaşmada belirtilen sınırlar dışında bulunan topraklar üzerindeki ya da bu topraklara ilişkin olarak, her türlü haklarıyla sıfatlarından ve egemenliği işbu antlaşmada tanınmış adalardan başka bütün öteki adalar üzerindeki her türlü haklarından ve sıfatlarından vazgeçmiş olduğunu bildirir; bu toprakların ve adaların geleceği, ilgililerce düzenlenmiştir ya da düzenlenecektir.' olarak kabul edilmiştir.

Esasında bir bütün olarak bakıldığında 16. madde, 12. Ve 15. Maddeleri tamamlayıcı niteliktedir. Burada hukuki olarak Türkiye'nin tüm adalardan vazgeçtiği yorumları yapılmaktadır. Bu yorum madde metniyle bağdaşmayan bir yorumdur. Önemle belirtelim ki Türkiye'nin egemenliğine bırakıldığı teyit edilen adalar dışındaki tüm adalardan tamamıyla vazgeçtiği anlamını taşımamaktadır. Zira Türkiye'nin üzerindeki her türlü haklarından vazgeçtiği adalar egemenlik devrine konu olan adalardır. Nitekim söz konusu madde hükümleri Sevr Antlaşması ile Lozan Konferansı'nda Yunan müttefikleri tarafından hazırlanıp Türkiye Hükümeti'ne zorla kabul ettirilmeye çalışılan ve Türkiye'nin tüm Ege adaları üzerindeki egemenlik haklarından feragat etmesini amaçlayan maddelerin yerine kabul edilmiştir. Nitekim Türkiye 16. Maddede birinci öncelikli devlet olarak, egemenliği devredilen Adaların geleceği konusunda hukuken söz hakkına sahip olacağını saklı tutmuştur. Yine önemle altını çizmek gerekir ki; teferruatıyla izah etmeye çalıştığımız bu antlaşma hükümleri kapsamında sadece adalar olduğundan Türkiye'nin, geriye kalan adacık ve kayalıklar üzerindeki egemenlik hak ve menfaatleri devam etmektedir. Yunan hükümetinin aksi söylemlerinin hukuki bir karşılığı yoktur!

Adaların silahsızlandırılmasıyla ilgili düzenleme ise yine ilk kez 1923 Lozan Barış Antlaşmasıyla resmiyet kazanmıştır. Antlaşma 12 ve devamındaki 13 Maddesi ile doğu Ege adalarının basit güvenlik önlemleri dışında ilke olarak silahtan, askerden arındırılmasını öngörmüştür. Zira 13. Madde; ''Üçüncüsü, bu adalarda, Yunan askerî kuvvetleri, askerlik hizmetine çağrılmış ve bulundukları yerde eğitilebilecek normal asker sayısından çok olmayacağı gibi, jandarma ve polis kuvvetleri de, bütün Yunan ülkesindeki jandarma ve polis kuvvetlerine orantılı bir sayıda kalacaktır.' hükmü ile diğer müttefik devletlerin karar ve baskısı doğrultusunda Yunanistan'a devredilen adaların yine bu devletlerin hukuka uyar olmayan askeri veya siyasi emeller uğruna kullanılmasının önüne geçmiştir. Anılan özelinde özetlemek gerekirse; Yunan hükümeti kendisine bırakılan adalar üzerinde sadece güvenlik güçleri bulunduracak ve bunlar da savaş tehlikesi arz etmeyen basit silahlar taşıyacaktır. Nitekim gelinen noktada Yunanistan anlaşma uyarınca adaları asker ve silahtan arındırması gerekirken aksi bir eylem sergileyerek adaları Türkiye'ye karşı, büyük çoğunluğu ağır silahlar olan ve bir savaş izlenimi uyandıracak şekilde cephanelikle doldurup bir o kadar da askeri sevkiyat gerçekleştirmesi uluslararası hukuku esaslı bir şekilde ihlal etmektedir.

1947 Paris Barış Antlaşmasına Göre Adaların Statüsü

İkinci Dünya Savaşı sonunda yenik düşen İtalya ile müttefik devletlerarasında 10 Şubat 1947 tarihinde Paris Barış Antlaşması imzalanmıştır. Anlaşma'nın 14. Maddesi uyarınca, Lozan'da İtalyan hakimiyetine bırakılan 12 Ada, İtalya'nın 2. Dünya savaşından mağlup ülke olarak ayrılmasının da etkisiyle Yunanistan'ın himayesine bırakılmıştır. İş bu anlaşma açıkça düzenlenen 14. Madde uyarınca Yunanistan'a devredilen adalar askerden arındırılacak ve aksi kararlaştırılmadığı müddetçe askerden arındırılmış şekilde kalacak. Anılan hüküm bağlamında yakın zamanda Yunanistan'ın Meis ve diğer adalarına asker ve cephane taşıması ve dolaylı yoldan Türkiye'yi tehdit etmesi uluslararası hukuka esaslı bir şekilde ihlal ettiğinin en açık göstergesidir. Nitekim Antlaşma'nın 14. maddesinde "Bu adaların Yunanistan'a devrine ilişkin formaliteler ve teknik şartlar Birleşik Krallık ile Yunanistan arasında yapılacak anlaşma ile belirlenecek ve yabancı birliklerin geri çekilmesi işbu Antlaşma'nın yürürlüğe girmesinden en geç doksan gün içeresinde sona erecektir." ifadesi yer almaktadır. Buna göre Yunanistan, Adalar üzerinde sadece uluslararası hukukun çizdiği sınırlar çerçevesinde genel güvenlik önlemleri almakla yükümlüdür. Dolayısıyla her ne şartla olursa olsun Yunanistan bu adalara herhangi bir devlet aleyhine tehdit uyandıracak şekilde silahlandırma yapamaz. Mevcut durumda Yunanistan uluslararası hukuku açıkça ihlal ettiği aşikardır.

Yapılan esaslı ihlale de kısaca değinmek yerinde olacaktır. Uluslararası hukuk ilkelerine göre bir Devletin taraf olduğu bir sözleşmenin hükmünü ihlal edecek şekilde eylem gerçekleştirmiş olması sözleşmeye taraf olan diğer devletler tarafından o antlaşmanın sona erdiğini farz etmeleri ve bu yönde girişimlerde bulunmaları hukuken mümkündür. Bu durum 1969 Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi'nin 60/2 maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Anılan hükme göre çok taraflı bir antlaşmanın akit taraflardan birisi tarafından esaslı bir şekilde ihlali durumlarında ''diğer tarafların oybirliği ile antlaşmanın yürürlüğünü tamamen veya kısmen askıya almalarını veya antlaşmayı, kendileriyle kusurlu Devlet arasındaki ilişkiler bakımından, ya da bütün taraflar arasında, sona erdirme hakkını verir.'' Bu perspektiften Yunanistan'ın adaları silahlandırma eylemi esaslı bir ihlaldir. Yapılan bu esaslı ihlalin adalar ile ilgili hükümler boşlukta kalmış, hükmün istikrarı ve geçerliliği tartışılır hale gelmiştir. Türkiye'nin bu ihlal çerçevesinde BM'ye başvurması en doğal hakkıdır.

Netice olarak aslında tüm bu ihtilaflara uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde adil bir şekilde mümkün iken yabancı olan üçüncü bir devlet ya da örgütün müdahil olması beklenmemelidir. Evvela iki ülke arasında ön şartsız istikşafı görüşmelere başlanması çözüm için ilk etapta uygun görünmektedir. Karşılıklı olarak hukuku esas alan iyi niyet hakeza karşılıklı olarak devletlerin hak ve menfaatlerine hukuk temelinde anlayış gösterilerek gerçekleştirilecek görüşmeler sorunu muhakkak çözüme kavuşturacaktır. Yakın zamanda Devlet Başkanları düzeyinde yapılan ikili görüşme de bunun başlangıcı olacaktır. Ancak, Yunanistan'ın uzlaşma ile meseleyi çözüme kavuşturmak yerine gayr-ı hukuki eylemleriyle meseleyi yukarıda izah etmeye çalıştığımız üzere daha da karmaşık bir hal almasına neden olduğu kuşkusuzdur. Yunanistan'ın devam eden eylemlerine karşın, Türkiye, Adalar üzerindeki uluslararası hukuktan kaynaklı egemenlik haklarını siyasi, ekonomi ve askeri bağımsızlık hakkı olarak görmeye devam etmelidir. Hatta ve hatta ilgili anlaşma hükümlerinin revize edilmesini de uluslararası gündeme taşımalıdır.

*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir.

1961 yılında bağımsızlığını ilan eden Suriye; Baas Partisinin 1963'te bir darbe ile gücü ele alıp, Esed ailesinin kontrolünde günümüze kadar Müslümanların nefes alamadığı bir coğrafyaya dönüşmüştür.

Arap Baharı ile Suriye coğrafyasında bir hareketlilik söz konusu olmuş ancak sonuçlanmayan bir savaşa doğru sürüklenen coğrafyaya dönmüştür. Rusya –Esad ve İran milisleri arasında sıkışan Halep, Şam, Hama ve diğer şehirlerin mazlum insanların sürgününe ve ölümüne şahitlik etmiş, Mart 2020 de Türkiye'nin de masada olduğu Astana da yapılan toplantıda İdlib'in ateşkes bölgesi ilan edilmesi ve insani yardımın ulaştırılmasında acil bölge mutabakatı ilan edilmişse de ancak bu antlaşma sadece çocukların üzerinden savaş uçaklarının geçmesine engel olabilmiştir.

İdlib Suriye'nin kuzeybatısında ve Türkiye'ye komşu bir vilayettir. Demografik olarak Arap nüfusunun yoğun olduğu bir şehir olan Halep'e 70 km ve Hama' ya 100 km yakınlıkta yer alır. Savaştan önce 2 milyon nüfusa sahip olan bu şehir savaşta aldığı göç ile 8 milyon insanın göç hareketine ev sahipliği yapmaktadır. Rejim tarafından Halep, Şam ve Hama ele geçirildiğinde şehirler karadan ve havadan taarruz altında bırakılmış, kimyasal silahların da kullanıldığı katliamda binlerce insan katledilmiştir. Hama ve Halep bölgelerinden kaçan insanlar güvenli gördükleri Idlib bölgesi kırsalına doğru hicret etmişlerdir. 8 milyon insanın yaşadığı bu bölge adeta bir mülteci bölgesine dönmüş durumdadır. Kısa zaman önce uçuşa yasak bölge haline getirilse de karadan karaya atılan füzelerle vurulan İdlib milyonlarca insana ev sahipliği yapmaktadır. Türkiye'nin devlet ve devlet dışı kuruluşlarının koordinasyonu ile yapılan uluslararası yardımla bölgede yaşayan halk ayakta kalmaktadır. Bölgenin tek aktif kapısı olan Cilvegözü sınır kapısı ve Reyhanlı şehri adeta Idlib kırsalının tüm lojistiğini karşılamaya çalışmaktadır.

5-6 Mart 2022 tarihinde TÜRDEB-İHH organizasyonunda edebiyatçı, şair, yazar ve öykücüler ile tarihi bir süreç içinden geçen şehir ziyareti programlanmıştır. Bu bölgede yaşanan tarihi drama yerinde şahitlik etmek ve bu şehadetin resmini kültür eserlerine yansıtmak amacıyla yapılan ziyaret 30 kadar dergi'nin katılımı ile 5 Mart sabahı başladı. Reyhanlı'da İHH Yetim Merkezindeki brifing ardından başlayana program TÜRDEB Genel Sekreteri İsmail Mansur Özdemir'in konuşması ile başladı. TÜRDEB Başkanı Fatih Bayhan ve İHH Bölge Çalışmalarından Koordinatör Selim Tosun'un konuşması ile tamamlandı. Ardından yetimler şehri Idlib'i ziyaret ettik. Bu ziyaretimizde unutulmuş insanlığın birebir şahitliğini yaptık. Bu şehadetimizde temel amaç; öykülerimize, şiirlerimize, yazılarımıza tekraren insanlığımızı hatırlatmaktı. Ziyaretimiz düzensiz çadır ziyareti ile başladı. Mevsim itibari ile yağış ile karşılaştık ve farklı bir dramı bizatihi kendimiz yaşadık. Yağan yağmurun altında başlayan ziyaretimiz çocukların yanımıza gelmesi ile bir başka boyut kazandı. Çoğu yetim olan çocukların heyecanı görülmeye değerdi, birde bizi sorun. En çokta küçük yetimlerin ebeveyn yoksunluğundan kaynaklı olarak ellerimizi tutma istekleri, işte bu manzaraya yürek mi dayanır!

Çocuklar aldıkları hediyelerle belki de savaşın içinde yaşadıklarını en hızlı unutanlar oluyor ama hasarıda en çok onlar alıyor. Ziyaretimiz yaşadıkları çadırların arasında devam ediyor, temel ihtiyaçlardan olan gıda eksikliği, temiz su, elektrik, sıralaması bitmeyecek eksiklikler gözümüze çarpıyor. Beni en çok etkileyen gözlerimizin içine bakan annelerin hali, lisanı halleri ile bir şeyler anlatıyorlar. Çocuklarına, çadırlarına ve sonrada gözlerimizin içine bakıyorlar. Buradaki çocuklarının belki de diğerlerinden biraz daha şansları var çünkü diğer durağımız İHH'nın korumasında olan yetimhaneye gidiyoruz. Ellerimizi bırakmayan çocuklara şahitlik ediyoruz. Bilmiyorum ama yetim kokusu aldım her çocuktan…

Savaşın kendisi ile getirdiği yüzlerce problem gözler önüne seren şehre dönüşen ve ağır bir bombardımana maruz kalan İdlib şehir merkezini ziyaret ediyoruz. Şehirde özellikle resmi binaların çoğu yıkılmış veya güvenlik sebebiyle boşaltılmış ve terkedilen yerler adeta harabe şehre dönüşmüş. Ancak bombardımanda yıkılan evlerin ayakta kalan kısımlarına kendi lisanlarında 'geri dönüp daha güzelini yapacağız inşallah' yazmışlar. Şehirlerini umutla terk eden insanlara rağmen şehir bir yandan da yerel hükümetçe ayakta tutulmaya çalışılıyor. Şehrin her yerinde güvenlik noktaları oluşturulmuş. Ticari hayat, Türkiye üzerinden yapılan ithalat ile ayakta kalmaya çalışıyor. Kimi yerlerde yeni yapılan yapılara şahitlik ediyoruz. Aldığımız bilgilere göre yerel halk STK'lar kurmuş ve İdlib kırsalında bulunan Halep, Şam ve Hama'dan gelen kardeşlerine Ensar olmuşlar. Savaşın içinde kendi kendine yetmeye çalışan insanları görmek, birbirine omuz verdiklerine şehadet etmek bölgeye yönelik umutlarımızı yeşertiyor.

Ziyaretimizin ikinci gününde Türkiye sınırına dayanmış ve bütün ihtiyaçları insani yardım STK'larımız tarafından karşılanan yaklaşık 200 bin insanın yaşadığı göçmen dolu bölgeyi ziyaret ediyoruz. Adeta açık cezaevine dönüşmüş bir alanı andıran kamp alanı çocukların enerjisi ile ayakta kalmaya çalışıyor. Bölgede özellikle İHH'nın eğitim hususunda ciddi bir gayretini görüyoruz. İHH olarak yerel yönetimin belirlediği müfredatının okutulduğu bir okulu ziyaret ediyoruz. Bu okulda öğretmenler Suriyeli kardeşlerimizden oluşuyor. Derslerinde ziyaret etme imkanımız oluştu, Fen bilimlerinden, Kuran derslerine ve İngilizce derslerinin okutulduğunu gözlemliyoruz. Bölgenin yeniden inşası için eğitimin ne kadar önemli olduğunu bize aktaran öğretmen kardeşlerimizin fedakarlığı ve cefakarlığına şahitlik etmek bu tablo içinde bizleri umutlandırıyor. Umutlarımızın tazelendiği dar ve çamur sokaklardan çıkıp başka bir bölgeyi ziyaret ediyoruz. Türkiye'den İHH, AFAD, Türkiye Diyanet Vakfı, Deniz Feneri, Sadakataşı ve ismini hatırlamadığım onlarca vakfımızın 'briket ev' projelerini ziyaret ediyoruz. Türkiye'den yapılan yardımların hayat bulduğu bu bölgede çadırlarda yaşayan düzensiz göçmenlerin çatısı, tuvaleti, banyosu olan bir ev, yerleşik hayatta önemli unsurlar olan cami, okul ve iş merkezi inşaatlarına şahitlik ediyoruz. Bölgede bulunmanın gerekliliğini tam manasıyla yerine getiren bir Türkiye görüp gurur duyuyoruz. Birileri yıkarken, inşa ve ihya için gayret etmek; mazluma kol kanat geren tarafa ait olmak ne büyük hoşluk, HAMD ediyoruz.

1.Dünya savaşından sonra sözüm ona güçlü devletlerin teknolojik gelişmelerini tamamladıktan sonra demokrasi, insan hakları, refah götüreceğiz diye kana buladıkları dünyadan maalesef Suriyeli kardeşlerimizde yeterince haklarını aldılar!

Katil ve zalimlerin bölgeye bıraktıkları miras; ölüm, yokluk, göç, ızdırap, çile ve binlerce yetim çocuk ve dul kadın. İşte böyle bir Suriye'yi ve birde çok soğuk bir havada kar altında ayağında terlikleri ile Hama ve Halep'in çocuklarını geride bıraktık. Her çocuk terliği gördüğümde İdlib'i hatırlayacağım, oğlumu her kucağıma aldığımda Ümmetin güzel yüzlü çocuklarını.

Bize düşen sorumluluğun farkındalığı olarak ruhumuzdan, gönlümüzden ve aklımızdan çıkarmamak için daha fazla çalışmamız gerekliliğini önce kendi nefsime ve kardeşlerime hatırlatıyorum, içimdeki bu yangın anca bu gayret ile biraz söner!

*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir.

Sosyal ve İktisadi bir mesele olarak Batı tesiriyle ortaya çıkan Modernleşme meselesi Türk tarihinde İdarenin ve siyasete tesiri olan aydın çevrelerin bir meselesi olarak ortaya çıkmıştır.

Bir devlet meselesi haline gelen Modernleşmeyle; İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve Rusya gibi öncü Batı Devletleri karşısında zayıf düşmemek, Uluslararası siyasette varlığını devam ettirebilmek ve işgal edilmemek için gerekli görülen teknik, askeri ve idari güce sahip olabilmek hedeflenmiştir.

Modernleşme meselesi siyasi, idari ve ekonomik boyutlarıyla halkın yaşama biçimini ve temel değerlerini de zaman içinde etkilemiş; bu kapsamda Türk Modernleşmesinde üç temel anlayış ortaya çıkmıştır:

Batıcılık, Türkçülük ve İslamcılık.

Batıcılıkla, Batılılaşmak ve Türkleri var eden Müslümanlığın terk edilmesi gerektiği;

Türkçülükle, Alman ırkçılığı gibi bir Türk ırkçılığı yapılması ve Müslüman dünyanın kendi haline bırakılması gerektiği;

İslamcılıkla, Hilafet çatısı altında İslam'ın hayat nizamı olması gerektiği savunulmuştur.

Bu üç tarz-ı hareket; teknik, askeri ve sosyal olarak

• Batı Devletleri gibi güçlü olmayı veya
• Batı Devletleri karşısında güçlü olmayı hedeflemiştir.

Bu akımlar kendi içlerinde ittifak edecekleri, dört başı mamur tanımlara ve iç bütünlüğe sahip değildir. Her akımın kendi içinde birbiriyle çatışan veya uyuşan sayısız dalları vardır.

Türk Milleti adına, dinini ve diyanetini ciddiye alan insanlar daima; İslam'ın Müslümanların hayat nizamı olmasını ve dini hassasiyetlerine uygun bir siyaset yürütülmesini arzu etmişlerdir. Bu insanlar Müslümanlıklarıyla siyaset sahasında var olmak istedikleri için, İslamcılar olarak tarif edilmiştir. İslamcılık ümmetçi, ahlak ve maneviyatçı, anti-emperyalist, anti-siyonist, anti-batıcı, anti-liberal bir siyaset görüşüdür. İslamcılık, Müslümanlığı esas alan bu özellikleriyle Batıcılık ve Türkçülükten ayrılmaktadır.

Hadis-i Şerife dayanarak kendimizi Müslim, Mümin ve Muhsin şeklinde tanımlamaktayız. İslamcılık tabiriyse, sosyolojik ve siyasi bir tabirdir.

Bu topraklarda siyaset ve ticaret dahil bütün toplumsal işlerde Müslümanlığın esas alınmasını savunan insanlar vardır. Bu Müslümanların siyasi duruşunu anlatabilmek için, yürüttükleri siyasete İslamcı siyaset denilmiştir. İslamcılık tabiriyle Müslümanların talepleri kastedilmektedir. Dolayısıyla, İslamcılık tabiri, maksadı anlamaya yarayan pratik bir tabirdir.

İslamcı diye tarif edilen insanlar veya kurumsal yapılar İslamcılık tabirini benimsesinler veya benimsemesinler; Milli Görüş, Müslümanlık namına ortaya koyduğu sosyal ve siyasi talepleriyle, Türkiye'de İslamcı siyasetin temsilcisidir.

Milli Görüş'ün varlığı; Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu sonrasında yaşanan sosyal, siyasi değişimler karşısında; Türkiye'nin en temel meselesi olan İslam ve Müslümanlık meselesinin bütün canlılığıyla ortada olduğunu göstermiştir.

Türkiye'de Batıcılık akımının temsilcisi sayılan odaklar Batıcı olduklarını ifade edebilmekte, Türkçülük akımının temsilcisi sayılan odaklar da kendilerini ifade edebilmektedir. İslamcı sayılan çevreler ise, bu anlamda, Müslümanlığın temsilcileri olarak kendilerini ifade edecek tek tanım olarak Milli Görüş tanımını kullanabilmiştir.

Milli Görüş kendisini ortaya çıkartan muhit itibariyle Müslüman, ehl-i sünnet, mutasavvıf, alim, aydın/entelektüel, tüccar ve Türkiye'nin bağımsızlığını esas alan seçkin siyasiler ve bürokratların merkezinde bulunduğu sosyal ve siyasi bir harekettir.

İskender Paşa Camii etrafında, Mehmed Zahit KOTKU Hazretlerinin talebesi Necmettin ERBAKAN'ın önderliğinde kurulan Milli Görüş hareketini anlamak için; kurucularının aileleri, kurucuların yetiştikleri ortam ve yürüttükleri mücadeleye bakılmalıdır:

Hareketi başlatan, şekil veren ve yürüten kurucular; İstanbul ve Anadolu'nun büyük şehirlerinde eşraf tabir olunan ailelere mensuptur, saygın çevrelerde yetişmişlerdir ve hürmete layık Osmanlı/İstanbul terbiyesini kendileri için esas yaşam biçimi olarak benimsemişlerdir.

Kurucular dini terbiyelerini tasavvufi bir edeple temin etmişlerdir.

Kurucular çok kaliteli bir yüksek tahsil görmüşlerdir. Öyle ki, hepsinin lise ve üniversite hocaları Osmanlı beyefendileri olan Türkiye'nin büyük alimleri, fikir adamları, bilim adamlarıdır.

Kurucuların dini hassasiyetleri ve içinden geldikleri aile ve sosyal çevreleri kendilerine saygın bir mevki temin etmektedir.

Kurucular Müslüman ülkeleri ve Batı'yı bilen, buralarda bulunmuş, faaliyet göstermiş insanlardır.

Kurucular Türkiye Cumhuriyetinin hangi badireler, işgal girişimleri atlatılarak kurulduğunu; kurulduktan sonra nasıl değişim ve dönüşümler geçirdiğini; sonrasında Menderes'in idamı gibi siyaset sahasına korku verecek vaziyetlerin yaşandığını bilen, idrak sahibi insanlardır. Kurucuların dini hassasiyetleri ve hayat tecrübeleri; siyaset sahasından hareketle, her türlü yıkıcı girişimden uzak durarak, Müslümanların hayrı için doğru bildiklerini anlatmalarını sağlamıştır.

Hareket bu sayede, kuruluşundan itibaren güvenilirliğini muhafaza etmiş ve Türkiye siyasetinde tek milli-manevi odak olarak varlığını devam ettirmiş; Türkiye'den başlayarak bütün dünyanın/insanlığın saadetini temin için siyasette izlenecek yolu, yol kazalarına uğramadan göstermiştir. Milli Görüş hareketini ortaya çıkartan bütün sebepler Müslümanlıktan kaynaklanmaktadır ve bu hareketin esas kıymeti Müslümanlığından ileri gelmektedir.

Kurucular, hareketin karakterini kendi karakterleriyle uyumlu bir şekilde ortaya çıkartmışlardır.

Hareketin karakterinde Kurucuların yüksek şahsiyetlerinin katkısı çok büyüktür.

Hareketin lideri olan Erbakan Hocamızın dünyaya geldiği yıl, Türkiye Cumhuriyeti'nde Hicri takvim kaldırılmış, Miladi takvim getirilmişti. Dolayısıyla Erbakan Hocamızın doğum tarihi olarak miladi 1926 yılını hatırlıyoruz. Resulullah'ın(sav) hicretini esas alan Müslüman takvimi kaldırılmış olmasına rağmen, Resulullah'ın(sav) tebliğ ettiği İslam Dini, 'Devletin Dini İslam'dır' ibaresiyle Anayasada mevcuttu. Yani Türkiye Cumhuriyeti 1928 yılına kadar İslam Cumhuriyeti olarak var oldu.

Erbakan Hocamız, 29 Ekim 1926'da doğduğu zaman, dünyada Müslümanların temsilcisi tek bağımsız İslam Cumhuriyetine/Türkiye Cumhuriyeti'ne doğmuştu.

Hareketin kuruluşunda merkezi öneme sahip isimlerden Süleyman Arif EMRE Bey vefatına kadar aruz kalıplarıyla şiir yazmakta ısrar etti, yani İslam yazısının esas olduğunu ve diri olduğunu ispat etti. Süleyman Arif EMRE Bey önder bir Müslüman, tecrübeli bir hukukçu, büyük bir siyasetçi ve zarif bir sanatçı olarak Müslümanca yol arkadaşlığı yaptı.

Hareketin kurucularının tamamı, Anayasaya 'laiklik' kelimesi girmeden önce doğmuş insanlardı, aileleri itibariyle Müslümanlık derdine sahip çevrelerin mensuplarıydılar ve Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren dinlerine, ahlak ve maneviyatlarına sahip çıkacak hassasiyetlerle hareket ettiler.

Hareketin ilk siyasi partisi MNP'nin kuruluş tarihi 26 Ocak 1970'tir. 26 Ocak günü seçilerek; Karlofça Anlaşmasının (Batı'nın Osmanlıyı, yani Müslümanları Avrupa'dan geri çekilmeye zorlamasının) reddedildiği ilan edilmiştir. MNP'nin kuruluş aşamasında bizzat katkı sunan ve partiye Milli Nizam ismini veren kişi, Mehmet Akif ERSOY'un yakın dostu Eşref Edip FERGAN'dır. MNP'nin Kuruluş Beyannamesini kaleme alanlar Eşref Edip FERGAN ve Necip Fazıl KISAKÜREK'tir. İlk kongrede Eşref Edip, Mehmet Akif ERSOY'un arzusunun Milli Nizam olduğunu anlatmış; Necip Fazıl KISAKÜREK ise 'Milli Nizam, Ebedi Nizam!' başlıklı efsanevi konuşmasını yapmıştır. MNP'nin amblemi şehadet parmağıdır.

Milli Nizam Partisi'nin Kuruluş Beyannamesi, Milli Görüş'ü anlamak ve Milli Görüş'e tabi olmak için kafi bir açıklıktadır.

Eşref Edip Bey aynı zamanda İslamcılığın tarihi gazetesi Sebilürreşad'ın sahibidir.

Mehmed Şevket EYGİ, Eşref Edip Beyin devrinde Sebilürreşad'da yazı yazmış ve vefat edene dek, Milli Gazete'de 30 yıl başyazarlık yapmıştır. Milli Gazetenin ikinci sayfasında Kuran harfleriyle ismi yazılı bulunan Şevket EYGİ, Türkiye için hayatının her safhasında Ehl-i sünnet ve tasavvuf merkezli bir mücadeleyi tavsiye etmiştir.

Milli Görüş hareketinin kurucu lideri Necmettin ERBAKAN, MNP'yi kurduğu zaman partisinin kurucusunun II. Abdülhamid Han olduğunu ifade etmiş, 'Milli Nizamı Sultanlar kurdu' demiştir.

Milli Nizam Partisi kurulunca İsmet İNÖNÜ: 'İyi olmuş parti kurdukları, bakalım elli sene sonra oranları kaça düşmüş, öğreniriz…' demiş; başka bir yerde de 'Bir mühendis efendi çıkmış, İmam Gazali'yi ve İmam Rabbani'yi okutacağız diyerek, iktidara geleceğini ümit ediyormuş. Böyle şey olmaz.' diyerek Erbakan Hoca ve ekibine itirazlarını belirtmiştir.

Erbakan Hoca, Zahid Efendi Hazretlerinden, dava arkadaşlarından ve milletinden aldığı umut ve heyecanla Konya'dan yola çıkmıştır. 'Bir çiçekle bahar gelmez' denildiği zaman, 'Her bahar bir çiçekle başlar' demiştir. Belde-i Muhayyere olan Konya'da 'Biz bu kuşun canlısını istiyoruz', 'Milli Görüş bu milletin aslıdır, özüdür, ruh köküdür, şehidi şehit, gaziyi gazi yapan manadır' diyerek Milli Görüşün taklitçi görüşlerden farkını ifade etmiştir.

Adım adım başladığı mücadelede Meclis Kürsülerinden 'Bana ne Amerika'dan!' diye haykıran; Çekiç Güçle mücadele eden; D-8 ile Müslümanların birliği için gayret eden; tarihi Kudüs mitinginde 'İsrail güçten anlar' diyen, ekmek dağıtan arabanın arkasındaki kız çocuğuna ağlayan kişi; Müslümanca bir hareket olan Milli Görüşün lideri Erbakan Hocadır.

Erbakan Hoca tekkeden aldığı terbiye, Üniversiteden aldığı bilgi, Anadolu insanından gördüğü ilgiyi sadece siyasete taşımakla yetinmedi. Milli Görüş'ün hayatın her alanında var olması için insanları teşkilatlandırdı, ihtiyaç duyulan teşkilatların kurulması talimatı verdi.

Hedefinde sadece Türkiye sınırları dahilinde yaşayan vatandaşlar değil Avrupa'da yaşayan Türkler de vardı.

Osmanlı bakiyesi Müslüman coğrafyada bulunan devletler ve bunların dışında kalan İslami Hareketlerin neredeyse tamamıyla etkin, birleştirici ve üst düzey ilişkiler kurarak, hareketin kuruluş amacı doğrultusunda tarihi çalışmalar gerçekleştirdi.

Müslümanların o güne kadar olmayan düşünce kuruluşları, ticaret birlikleri, gençlik örgütleri, mesleki dayanışma birlikleri, insani yardım dernekleri, yazılı ve görsel basın müesseselerini kurdu.

Halifesiz kalan Müslümanlar için siyaset ve diğer alanlarda nice yollar açtı, Müslümanların Birliği diyerek Hilafetin önemini anlattı, son nefesine kadar Cihad etti.

Erbakan hoca kurduğu bütün Milli Görüş kurumlarının koordineli bir şekilde Cihad etmelerini istedi, heyecan istedi ve nihayetinde başucunda duran tuğlasına yaslanarak inşallah tertemiz bir şekilde dar-ı bekaya irtihal etti. Allah rahmet eylesin, mekanı Cennet olsun.

Konrad ADANEUR Vakfı, Erbakan Hocanın mücadelesinin daha başlarında, Milli Nizam Partisi için 'Türk modernleşme sürecinde ortaya çıkan ilk İslami harekettir' tespitinde bulunmuştur. Konrad ADANEUR Vakfı ve daha pek çok yabancı kişi ve kurum, Erbakan Hocanın şahsıyla beraber Milli Görüş Hareketinin tarihi olarak neye tekabül ettiğini ve istikbalde neler yapabileceğini fark etmiştir.

Yukarıda sunduğumuz özet; Milli Görüş'ün Müslümanca bir mücadelenin adı olduğunun ispatıdır. Doğumundan bugüne Milli Görüş hareketi ve Erbakan Hoca, Müslümanların tarihine aittir.

Milli Görüş Hareketi; tekke ahlakından doğmuş, insanların hayrı için Müslümanlığına sarılmış, Allah rızasını gözeten insanların hareketidir.

Dönüşüm riskinden korunmuş bir siyasi ivme yakalamak için, geleneğe dayanılmalıdır. Allah'ın rızası çelişkili işlerden uzak durmakta saklıdır.

Müslümanların tarihi olan bu hareket yegane mecburi istikamettir ve bu hareket her türlü geçici çaba ve ittifak girişiminden üstündür.

I. GİRİŞ

Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF), Kasım 2021'de Etiyopya Ulusal Savunma Gücü'nün (ENDF) kuzey komutanlığını pusuya düşürdüğünden, federal hükümet ile TPLF arasında savaş patlak verdi. 28 Haziran 2021'de Etiyopya Hükümeti, Tigray halkına mola vermek ve tarım mevsiminden yararlanmak amacıyla Tek Taraflı Ateşkes ilan etti. Ne yazık ki, TPLF karşılık veremedi. Bu grup, komşu Afar ve Wollo bölgelerinde yeni saldırılar başlatmayı seçti. O dönemde Etiyopya hükümeti işgal altındaki Afar ve wollo bölgelerini koruyamadı. Bölgedeki bazı insanlar evlerini, topraklarını ve ailelerini tam silahlı TPLF'den korumaya çalışıyorlardı ve özellikle kadın, çocuk ve yaşlıların bir kısmı başka bölgelerde yerinden edilmişti.

II. AFAR VE WOLLO NEDEN SAVAŞIN HEDEFİYDİ?

Afar Bölgesi, Etiyopya'nın kuzeydoğusundaki bölgesel bir eyalettir. Etiyopya Merkez İstatistik Kurumu'nun (CSA) 2017 projeksiyonlarına göre, Afar Bölgesel Eyaleti 1.812.002 nüfusa sahiptir. Wollo, Amhara bölgesindeki güney Wollo ve Kuzey Wollo olmak üzere iki bölgeyi ifade etmek için yaygın olarak kullanılır. Etiyopya Merkez İstatistik Kurumu (CSA) tarafından yürütülen 2007 Nüfus Sayımı'na göre, Güney Wollo ve Kuzey Wollo Bölgeleri sırasıyla 2.518.862 ve 1.500.303 toplam nüfusa sahiptir. Afar bölgesi nüfusunun neredeyse %99'u Müslümandır. Wollo, ağırlıklı olarak Müslüman bir nüfustur ve Etiyopya'da İslami bilginin yayılmasında da önemli bir rol oynamaktadır. Müslüman alimler bazen Wollo'yu Etiyopya'nın Azhar'ı olarak adlandırırlar. Çünkü o, Etiyopya'daki İslami bilginin kaynağıydı.

Afar ve Wollo'nun savaşta hedef alınmasının beklenen ana nedenleri, birinci, bölgelerin nüfusu ağırlıklı olarak Müslüman olmaları ve TPLF'nin Müslümanlara olan nefreti, ve ikincisi, bu bölgeleri insani yardım adına batı mesionerilerinin hedefi haline getirmeleridir.

III. SAVAŞIN İŞGAL ALANLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Savaş, Wollo ve Afar bölgelerinde milyonlarca masum sivili geçim kaynaklarının ve evlerinin dışında bıraktı. Son zamanlarda, Amhara bölgesi yetkilileri bölgedeki savaştan etkilenen bölgeleri yeniden inşa etmenin 30 yıldan fazla süreceğini açıkladı. Tarım Bakanlığı ayrıca Wollo bölgelerindeki temel hizmetleri eski haline getirmek için yarım milyar dolar gerektiğini tahmin ediyor.

Genel olarak, Afar ve Wollo halklarına karşı işlenen mezalimler aşağıdaki gibidir.

1. Milyonlarca Sivil Evlerinden Göç Etmek Zorunda Kaldi

7 Aralık 2021 tarihli Başbakanlık Ofisi basın açıklamasına göre, TPLF'nin saldırganlığı sonucunda yaklaşık iki milyon kişi Wollo ve Afar bölgesinden yerinden edildi.

2. Binlerce Sivil Öldürüldü ve Yaraladı

Savaş alanında öldürülen sivillerin sayısı resmi açıklama olmasa da TPLF askerleri kontrol ettikleri bölgelerde binlerce sivili öldürdü.

3. Binlerce Kadın Tecavüze Uğradı

Birçok kadın sosyal izolasyon korkusuyla tecavüze uğradığını söylemese de, savaş alanında binlerce kadın tecavüze uğradığını ortaya çıkmaya başladı.

4. Yol, Köprü, Su Hattı, Elektrik, Telekom Gibi Altyapılar Tahrip Edildi

Wollo'de yaklaşık 6 milyar USD değerinde altyapı tahrip edildi.

5. Sağlik Merkezleri Yikildi

Birçoğu wollodan olup, sadece Amhara bölgesinde, 40 hastanesi, 453 sağlık Merkezi, 1850 devlet klinkler, 488 özel klinik, 4 kan Bankası, 1 ilaç fabrikasi ve Afar bölgesinde 75 sağlık Merkezi buyuk hasar görmuş.

6. Eğitim Merkezleri Yani: Okullar ve Üniversiteler Tahrip Edildi

Hükümet, Afar, Güney ve Kuzey Wollo Bölgelerinde 3 üniversitenin ve 7000'den fazla okulun TPLF tarafından tamamen veya kısmen tahrip edildiğini söyledi.

7. Binlerce Sivilin Evi Yıkıldı

TPLF, Afar ve Wollo bölgelerinde binlerce sivilin evini yıktı.

8. TPLF, Topluluğun Gelir Kaynaklarını Tigray'a Toplandı ve Yapamadığını Yok Etti

Bir yıldır devam eden çatışma nedeniyle, Uzak, Kuzey Wollo, Güney Wollo bölgelerinde yaşayan halk, gıda ve ilaç eksikliği nedeniyle zor durumda. Bu bağlamda, 26 Kasım 2021'de WFP, kuzey Etiyopya'da çatışma nedeniyle insani gıda yardımına muhtaç bırakılan insan sayısının 9,4 milyona ulaştığını bildirdi. Sorunun boyutu kendilerine bildirilmiş olsa da, hiçbir uluslararası yardım kuruluşu yardım eli uzatmak için bölgelere gitmedi. Batılı uluslararası toplumun şimdiye kadar odak noktası Tigray oldu ve Afar ve Amhara bölgesindeki TPLF savaşı nedeniyle yerlerinden edilen Etiyopyalılara insani yardım sağlanmadı.

IV. SAVAŞIN ÖZEL OLARAK MÜSLÜMANLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

TPLF'nin merkezi hükümetle çatıştığı söylense de Afar ve Wollo'daki Müslümanların kimliklerini yok etmeye çalışıyorlardı. Kesin kayıplar soruşturma altında olmasına rağmen, Afar ve Wollo'da binlerce cami, medrese ve İslam tarihi merkezini yıktılar. Örneğin Afar bölgesinde 30'dan fazla camiyi yıktılar. Bu sebeble binlerce alimler ve talebeleri yerinden edilmiş.

V. ETİYOPYA'DA KURAKLIK SORUNU

Etiyopya'daki sorun çok boyutludur. Savaştan kaynaklanan sorunlara ek olarak, doğal kuraklık sorunu Oromia, Somali ve Afar bölgelerinin bir kısmını da etkiledi.

• Oromia bölgesi, başta Borana bölgesinde olmak üzere, bölgedeki çeşitli bölgelerdeki insanların ciddi gıda kıtlığı nedeniyle ölümle sonuçlanan kuraklık ve binlerce sığırın öldüğünü bildirdi. More than Two million people need immediate assistance as the drought struck across East Bale, East and West Hararghe, both Guji zones, Borana and other areas.
• Somali bölgesindeki kuraklık en çok Dava bölgesinde vuruyor, binlerce hayvanı öldürüyor, insani bir krizi tehdit ediyor. Bölge idaresi ve yardım kuruluşları işbirliğiyle 01 Kasım 2021'de yayınlanan bir raporda, su kaynaklarının kuruması nedeniyle tüm köylerin %95'inin su kamyonlarıyla desteklendiği, toplam 47.215 canlı hayvanın telef olduğu ve 62.960 kişinin acil yardıma ihtiyacı var.

VI. SAVAŞ VE KURAKLIKTAN ETKİLENEN BÖLGELERDE NE TÜR DESTEKLER YAPILABİLİR?

1. Acil Yardım Projeleri

• Gıda dağıtımı
• İlaç ve Tıbbi Ekipman Desteği
• Çiftçiler için keçi, koyun, inek ve öküz gibi canlı hayvanların verilmesi

2. Dini Projeler

• Yıkılan Camilerin İnşası
• Tahrip Edilen Medreselerin İnşası
• Tahrip Edilen İslam Tarihi Merkezlerinin Restorasyonu
• Kuran ve Diğer Dini Kitapların Dağıtımı
• Din Öğretmenlerinin merkezlerine geri dönmelerini ve din öğretimine başlamalarını desteklemek

3. Diğer Kalkınma Projeleri

• Yıkılan Üniversiteleri Destekleyen Ekipmanlar
• Kısmen ve Tamamen Yıkılan Okulların Eğitime Başlamalarının Desteklenmesi

Habeşistan İnsan Hakları İzleme Programı Koordinatörü

1.Etiyopya'nın Güncel Siyasi ve Sosyal Durumu

Etiyopya Doğu Afrika'nın bütünlüğü içerisinde ele alınması gereken Doğu Afrika'nın önemli ülkelerinden birisidir. Doğu Afrika'nın İslam ağırlıklı medeniyet dokusu içinde Hıristiyanlığın dikkat çekici varlığı ve özellikle iktidardaki gücü ile de stratejik bir siyasal anlam taşır. Müslüman okyanusunun Hıristiyan adası olarak algılanması nedeniyle Batılı Ülke ve kuruluşların da önemli bir operasyon merkezi olarak öne çıkmaktadır. Özellikle Afrika Birliğinin merkezinin bu ülkede bulunması, Uluslar arası kuruluşların ve yardım çalışmalarının bu ülkeden yapılması ve özellikle dini temelli misyon faaliyetleri içinde bölgenin tercih edilmesi ülkenin hassas durumunun önemli göstergeleridir.

Etnik ve dinsel açıdan çok çeşitlilik arz eden ülkede 9 etnik bölgeden bahsedilebilir. Her bölgenin kendi dili olmakla birlikte 80 dilin konuşulduğu ülke tam bir etnik ve kültürel atlas özelliği taşımaktadır. Bu çeşitliliğe rağmen göreceli bir istikrar ve güvenliğin Batılı güçlerin eliyle sağlandığı da söylenebilir. Müslüman nüfusunun çokluğu ve özellikle Müslüman ülkelerce kuşatılmışlığı nedeniyle ortaya çıkacak bir istikrar sorununun Müslümanların işine gelmesinden endişe edildiğinden Batı eliyle yapılandırılmış yönetim ve göreli istikrar geçmiş dönemlerden itibaren desteklenmektedir. Bu göreli istikrar hali bazı zamanlarda dar boğaza girdiğinden Batılı ülkelerin uluslararası kuruluşlar eliyle bölgede çok boyutlu çalışmalar yapmak zorunda kaldığı söylenebilir. Zira ülke içindeki istikrar kadar bölge bütünlüğünde ki Etiyopya gerçeği batı açısından ihmal edilebilecek durumda bulunmamaktadır.

Bölgedeki önemli sorun alanları bulunmaktadır. Etnik çeşitliliğin yanında katı sosyal sınıfsal farklılıklar nedeniyle sert toplumsal kopuşlar görülebilir. Orta sınıfın bulunmadığı ülkede ağır yoksulluk ve zenginlik iki kutuplu bir toplumsal yapı ortaya çıkartmıştır. Kalkınma sorunları yanında şehir ve kırsal yaşamı arasında önemli farklılıklar ve kalkınmanın belli bölgede yoğunlaşması ile sosyo ekonomik sorunlarda ortaya çıkmaktadır. Bölgesel kuraklığın sonuçları da ancak dış yardımlar eliyle tolere edilebilmektedir. Dış yardımlar BM başta olmak üzere UNDP,UNSCR,AFA,WFP vb. kuruluşlar ve programlar eliyle koordine edilmektedir. Bölgenin siyasi, politik dini denklemi ile uluslararası yardım arasında önemli bir illiyet olduğu söylenebilir.

2.Etiyopya'da Nüfus Manipülasyonu

Bölgede dini dağılım ve oransal olarak nüfus konusu sürekli olarak tartışma konusu yapılmaktadır. Müslümanların, Hıristiyanların ve Uluslararası kuruluşların bölge ile ilgili oranlamaları birbirine tutmamaktadır. Bu bilgi kaosu bölgede Hıristiyan nüfusunun istenen düzeyde olmaması nedeniyle özellikle yapıldığından Müslüman kuruluşların verdiği rakamlar gerçeğe daha yakındır. CIA'nin web sayfasında Müslümanların nüfusunun %60 olduğu yazılı iken Etiyopya hükümetinin ısrarı ile bu bilgi kaldırılmıştır. Bugün Müslümanların ülkedeki en temel varoluşsal çabaları ülke nüfusundaki gerçek değerin tanımlanmasıdır. Bu oransal netleşme ile siyasi ve kültürel temsil talebi arasında önemli bir ilişki olduğundan hükümet hiçbir şekilde Müslümanların bu ve benzeri olarak Müslümanlık kimliği üzerinden var olmalarına imkan bırakmamaktadır. Son dönemde Arap baharı başta olmak üzere Somali ve Sudan gergefinde ortaya çıkan hareketliliğin etkisi ile de ülkede bazı siyasi tedbirler alınmaya başlanmıştır.

3.Etiyopya'da Müslümanlara Yönelik Yakın Döneme Kadar Devam Eden Hak İhlalleri ve Yapısal Sorunlar

Etiyopya, Müslüman okyanusunun Hıristiyan adası olarak kalması amacıyla yoğun bir ulusal ve uluslararası mesainin ortaya konulduğu bir ülkedir. Ülkede bitip tükenmeyen yoksulluk problemi ve özellikle Müslümanların yaşadığı bölgelerdeki göreli yoksulluk nedeniyle sosyal mobilite sağlanamamakta siyasi elitler tamamen Hıristiyan azınlıklardan çıkmaktadır. Bölgede Hıristiyanlığın tipolojisine bakıldığında Batı Kiliselerinden bağımsız kadim ve kendine özgü karakter taşıyan bir mahiyette olduğu görülür. Dinler arası çatışmanın çok sert seyretmediği ülkede yönetim ağırlıklı olarak Hıristiyanlarda olmuştur. Din konusunda Ülke siyasetinin genel eğilimi siyasi aktörün pozisyonuna göre değişiklik gösterebilir. Ülkede yoğun bir protestanlaşma mesaisi küresel kuruluşlar eliyle ortaya konmaktadır. Bu durum geleneksel Etiyopya kilisesinin ve toplumu rahatsız etmekle birlikte imkan ve sınırlılıklar nedeniyle herhangi bir direnç ortaya koyulmamaktadır. Son dönemde geleneksel Etiyopya kilisesi ile Müslüman toplum arasında iki dini toplumun da yaşanmışlıkları üzerinden bir yakınlaşma olduğu söylenebilir.

Şehir ve yönetim Hıristiyanların elinde olmakla birlikte taşrada Müslümanlar daha yoğundur. Şehir hayatındaki hakim durum nedeniyle okur yazarlık ve eğitim durumu oranları Hıristiyanların lehinedir. Bu durum Müslümanların aleyhine olmak üzere fırsat eşitliği sorunu gibi önemli bir insan hakkı ihlali getirmektedir. Hıristiyanlar lehinde pozitif avantajların oluşması ile de zamanla Hıristiyan toplumla Müslümanlar arasında fırsat eşitliği açısından büyük bir fark oluşturmuştur. Şehir ve Yönetim kimde ise modern hayata ait kurumlar ve uluslararası fırsatlar da onun lehine gelişmektedir. Ülkede bu gayrı adil döngünün ortadan kalkmasına yönelik olarak Sudan, Mısır, Pakistan, Hindistan, Güney Afrika ve yeni dönemde Türkiye'ye yoğun bir Müslüman öğrenci akışı olmaktadır. Bu durumun on yıllık zamana yayılarak yaygınlaştırılması ve bölgede Müslümanların lehine bir okuryazarlığın ve yüksek öğretimin oluşturulması büyük fırsatlar oluşturabilecektir. Eğitim yoluyla sağlanan kültürel düzey ve Müslüman entellektüel sınıfın oluşmasıyla Müslüman toplumun kendini ifade ve temsil konusundaki kaynak ve fırsatları genişleyecektir.

Ülkede Müslümanların lehine oluşabilecek her türlü fırsat değerlidir. Müslümanlar oransal avantajlarını birde başka fırsat ve yeteneklerle buluştururlarsa Etiyopya'da Müslüman toplumunun kültürel, sosyal ve siyasi temsilinde önemli değişimler yaşanabilecektir.

4.Etiyopya'da İslam Toplumunun Küresel/Mahalli Bir Problemi Olarak AHBAŞ Sürecinde Yaşananlar

2012 sonrasında ülkedeki İslami din algısının dönüştürülmesine yönelik olarak hükümet eliyle gayri İslami eğilimleri olan Ahbaş hareketi ülkede Yüksek İslam Konseyinin başına getirilmiş ve dini hayat Ahbaş'lar eliyle fesada uğratılmaya çalışılmıştı. İslam'ın temel esaslarını sorgulayan ve adeta tevhit temelinden kopuk bir dindarlık özellikle dış güçler eliyle bölgeye yerleştirilmeye çalışılmıştır. Yapısal olarak diyalogculuk temelinde küresel projenin bölgesel bir yansımasıdır. Finans kaynağını İsrail'den alan yaklaşım geleneksel İslami anlayışı örseleyen bir mahiyettedir. Ehli Sünnet ulemasının ve makul dini grupların bu hareket ile ilgili yaklaşımları oldukça olumsuzdur. Etiyopya'dan başlayarak Afrika'ya yaygınlaştırılmak istenen Ahbaş hareketi Afrika İslam'ı için büyük bir tehdittir. Etiyopya da Müslüman toplum bu oluşuma hep birlikte itirazda bulundu. Bölgenin kadim dindarlık geleneği ile tezat oluşturan bu durum Etiyopya Müslümanları için ortak bir itiraz noktası olmuştur. Etnik olarak çeşitlilik gösteren Müslümanlar söz konusu olan İslam dini olduğunda ortak bir tutum oluşturabilmektedir. Ahbaş meselesi Etiyopya Müslümanları ve Etiyopya hükümeti açısından karşılıklı bir irade testine dönüştürülmüş ve buna bağlı olarak itiraz ve eylemler artarak devam etmiştir.

Nispeten son yıllara bakıldığında gerilim ortamında nisbeten rahatlama görülmüştür. Ahbaş meselesi Etiyopya Müslümanlarını çok yormuş bir meseledir. Etiyopya Müslümanları mazbut tabiatları ile agresif bir eğilim içine girmeme konusunda gayretli bir tutum ortaya koymuşturlar. Özellikle Somali bölgesindeki radikal yapıların bölgeye intikal etmemesi konusunda özen içinde hareket etmektedirler.

5.Etiyopya'da Uluslararası Yardımın Karakteri

Etiyopya Yoksulluk ve Kuraklıkla birlikte gelen hastalıklar başta olmak üzere pek çok sorunla uğraşmak zorunda kalan bir Afrika ülkesidir. Bu sorunların giderilmesine yönelik ulusal tedbirlerden ziyade dış yardımlara muhtaç bir görüntüdedir. Siyasi amaçlarının da göz ardı edilmediği uluslararası yardımların en önemli bölgesidir. Özellikle Afrika Birliğinin de bu bölgede olması ile göreli istikrarın dış yardımlarla sağlandığı söylenebilir. Bu yardımlar genellikle Hıristiyanların yaşadığı bölgelerde olmakta ve yatırım ağırlıklı programlar Etiyopya devletinin koordinesinde gerçekleşmektedir. World Food Program başta olmak üzere bütün uluslararası kuruluşlar bölgede çalışmaktadır. Bunun yanında bazı ülkelerin özellikle bölgede müdahil olduğu ve yardım dışı alanlara da girdikleri söylenebilir. Özellikle USA, İsrail, İngiltere, Çin, Almanya dikkat çekici ülkelerdir. Bu ülkelerin bölgesel misyon faaliyetler dışında siyasi, kültürel ve özellikle askeri faaliyetler içinde bu ülkede bulundukları söylenebilir. Özellikle AMİSON Afrika Birliğinin desteklenmesi çalışmaları kapsamında Etiyopya'nın bölgede üstlendiği rol fonlanmıştır. Büyük güçler Uluslararası yardım ve bölgesel yatırımlarda bir bütünlük içinde görülseler de bölgede rol alma konusunda gizli bir rekabetin olduğu da görülmektedir.

Misyonerlik çalışmalarının kurumsal merkezleri yanında en büyük bölgesel kiliselerde Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da bulunmaktadır. Bu kiliseler genellikle yerli nitelikte sayılabilecek kiliselerdir. Etiyopya yönetimi dine ve kiliseye müdahale etmeme yönünde bir eğilim içindedir. Geçmişte yaşanan önemli bir kriz büyük etki bırakmıştır. Geçmiş hükümetlerden biri, kilisenin en yüksek temsil makamı olan patriği görevden alarak kendi istediği bir atamayı yapmasıyla Hıristiyan toplumun öfkesinin muhatabı olmuştu.

Batılı kuruluşlar yanında Müslüman kuruluşlar açısından da Etiyopya önemli bir yardım evrenidir. Bu yardımlar teknik ve insani yardımlar ve dini temelli yardımlar olarak ele alınabilir. Müslüman ülkeler ve Müslüman kuruluşlar yoluyla özellikle IDP (İslamic Development Bank) eliyle yapılmış pek çok kurumsal çalışma da mevcuttur.

Etiyopya'da Nisan 2018 tarihli yeni hükümetin ardından gözle görülür nitelikte değişimler yaşanmıştır. Bu değişim tüm alanlarda ortaya çıktığı söylenebilir.

6.Abiy Ahmed Ali'nin Başbakanlığı ve Değişen Etiyopya

Etiyopya Başbakanı Hailemariam Desalegn, başbakanlık görevinden ve EPRDF liderliği görevinden istifa ettiğini açıklamasının ardından Etiyopya'da bir idari ve siyasi kriz ortaya çıkmıştı.

Farklı eyaletlerden dört partinin oluşturduğu iktidar koalisyonu Etiyopya Halkları Devrimci Demokratik Cephesince (EPRDF) gerçekleştirilen konsey toplantısında, koalisyonun başına Oromo Halklarının Demokratik Örgütü (OPDO) Başkanı Abiy Ahmed Ali'nin (42) geçmesi kararlaştırmıştı.

Cephe etnik çeşitliliğin olduğu Etiyopya'nın önemli dört siyasi etnik yapısından teşekkül ediyor. Oromo Halklarının Demokratik Örgütü (OPDO) , Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF), Amhara Ulusal Demokratik Hareketi (ANDM), ve Güney Etiyopya Halkları Demokratik Hareketi'nden (SEPDM) meydana gelen Koalisyonun başına geçen Abiy Ahmed'in başbakanlığa geçmesi ile son 27 yıllık EPRDF yönetiminde ilk kez Oromolu bir isim başbakan oldu.

EPRDF'in başına geçen Abiy Ahmed Ali, ülkede yıllarca ordu içerisinde görev yaptıktan sonra yarbaylığa yükselmiş ve siyasete girerek Bilim ve Teknoloji Bakanı olarak görev yapmıştır. Ahmed, son olarak Oromiya Eyaleti Başkanı Lemma Megersa'nın yardımcılığını üslenmişti. Abiy Ahmed'in en dikkat çeken özelliklerinden biri de babasının Müslüman, annesinin ise Hristiyan olması oldu. Bu durum, karma dinsel bir yapıda olan Etiyopya'da farklılıkları buluşturacak bir fırsat olarak algılanmıştır.

6.1. Abiy Ahmed Ali'yi Başbakanlığa Hazırlayan Olumsuz Şartlar

Abiy Ahmed'in Başbakanlığını getiren süreç son dönemde Etiyopya'da tüm alanlarda istikrarın kaybolması olmuştur. Etnik federalizmin uygulandığı Etiyopya'da komünist Derg rejiminin 1991'de yıkılmasından bu yana iktidarda bulunan EPRDF, başbakanın istifası sonrası olağanüstü hal ilan etmişti. Etiyopya hükümetinin Oromiya eyaletindeki tarım arazilerini kamulaştırarak başkent Addis Ababa'nın sınırlarını genişletmeye çalışması sonucu Aralık 2015'te Oromiya'da başlayan gösteriler Amhara eyaletine de yayılmıştı. Protestolar sonrası çok sayıda muhalif isim, gazeteci ve aktivist tutuklanmıştır. Dini yaşam alanında da istikrarın bozulması pek çok olayı beraberinde getirmiştir. Müslümanlar Ahbaş olayı ve ona bağlı gelişmelerden etkilenirken, Hristiyanlarda geleneksel Etiyopya kilisesini örseleyen Protestanlaştırıcı iktidar eğilimlerinden çok fazla rahatsızlık duymaktadır. Bunun yanında ülkede sosyal politika uygulamalarında yaşanan sorunlar da Etiyopya istikrarını tamamen ortadan kaldırdı. En küçük azınlık gruplardan biri olan Tigray hakimiyeti de ülkede büyük siyasi tartışmalara sebebiyet oluşturdu.

6.2.Abiy Ahmed Ali'nin İktidar Süreci ve İlk Dönem Uygulamaları

6.2.1.Ülke İçindeki Uygulamalar

Abiy Ahmed Ali başlangıçta karma nitelikli bir dinsel kimlik taşıdığı için ve özellikle Oromiyeli olduğu için geniş bir toplumsal mutabakatın ismi olarak etnik kimlikleri aşan bir hüsnü kabul görmüştür. Asker kimliği yanında, başarılı bakanlık ve bölgesel Başbakan yardımcılığı süreci de dikkatlerin üzerinde toplanmasını sağlamıştır. Fakat bu sürecin asıl odak noktası iktidar koalisyonun ortak önerdiği bir isim olmasıdır. Pek tabi yıllardır iktidara susayan Oromo'ların içinden çıkmış olması da onun için önemli bir avantaj oluşturmuştur.

Abiy Ahmed Ali, genç ve enerjik bir görünüm ortaya koymaktadır. Katılımcı ve demokratik yöntemleri esas alan yönetim tipi ile her sosyal katman tarafından önceleri benimsenmiştir. Toplumun tüm sınıfları ve grupları ile etkileşim içinde olan çok partili Etiyopya'da herkes ile istişare etme konusunda gayret göstermektedir. Etiyopya'nın yeniden kalkınmasına yönelik bir çaba içinde olduğu yakinen gözlenmektedir. Bir yılı aşan Başbakanlık döneminde tüm sektörlerde hatırı sayılır gelişmeler olduğu söylenebilir.

Göreve gelir gelmez ilk ve en önemli uygulaması siyasi ve demokratik talepleri nedeniyle tutuklu olan tüm mahkumlara af getirmesi olmuştur. Bu mahkumların bir kısmının siyasi rakipleri olmasına da aldırış etmemiş, bazıları ile de birlikte çalışma yolunu tercih etmiştir. Etiyopya içinde var olan bölgesel gerginlikler konusunda aldığı inisiyatif çok anlamlıdır. Özellikle kriz OGADEN bölgesindeki Ogaden National Liberatin Front (ONLF) adlı silahlı yapı ile yaptığı müzakereler neticesinde yapı kendini fes ederek siyasi partiye dönüşme kararı almıştır. Bunun dışında farklı lokal agresif gruplarla yaptığı görüşmelerle demokratik bir Etiyopya'nın önünü açtığı ifade edilebilir.

Etiyopya'nın %60'a yakını Müslümandır. Bu büyük nüfus şu an kadar hep örselenmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasında küresel çalışmaların da etkili olduğu söylenebilir. Ahbaş süreci ve Envar mescidi etrafında ortaya çıkan olaylar neticesinde binlerce Müslüman tutuklanmıştır. İslami eğitim ve davet çalışmaları yanında Müslümanlara ait Sivil kuruluşlar çalışamaz hale getirilmiştir. Ayrıca bazı bölgelerde Müslümanlara kurulan kumpaslarla (evlerine ve iş yerlerine bırakılan silahlarla) tutuklamalar gerçekleştirilmiştir. Abiy Ahmed Ali göreve gelir gelmez ilk iş olarak Müslümanların salınıvermesini sağlamıştır. Başbakanın babasının Müslüman olması da Müslüman toplumda olumlu bir algıya sebep olmuşsa da süreç içerisinde verilen sözlerin tutulmaması ve demokratikleşme sürecinin tamamlanması ile beklentiler belirsizliğe dönmüştür.

Abiy Ahmed Ali'nin en önemli adımlarında birinin de ülke içi kalkınma olduğunu ifade etmek gerekir. Kendisi de orta halli bir aileden gelen Ahmed'in yoksul mahallelere yaptığı ziyaretler ve yaptığı açıklamalar oldukça büyük ses getirmiştir. Yoksul insanları odaklayan politik gayretleri toplumdan büyük ilgi görmüşse de son dönemde ortaya çıkan savaşın etkisi ile Etiyopya çok derin bir ekonomik kaosun içine sürüklenmiştir.

6.2.2.Müslümanlarla İlişkiler ve Değişen Şartlar

Müslüman topluluklar Abiy Ahmed Ali'nin iktidar döneminde siyasallaşma konusunda bazı fırsatlara sahip olmaktadırlar. Abiy Ahmed'in demokratikleşme programı çerçevesinde tüm eyaletlerde ve merkezde pek çok partinin kurulduğu söylenebilir. Bu partilerin bir kısmı Müslümanlar tarafından oluşturulmuş, bazı siyasi partiler de karma olarak yapılandırılmıştır. Tartışmasız Etiyopya halkının ortak sorunları vardır. İdeolojik bir ortak program çerçevesinde kurulan partilerde Etiyopya halkının ortak sorunlarına karma bir insan yapısı ile yönelen önemli siyasi hareketlerden biri de FREEDOM AND EQUALİTY PARTY'dir. Türkiye mezunu Dr. Abdulkadir Adem'in girişim ve gayretleri ile kurulan parti Oromiye merkezli olmakla birlikte ülkenin tümünde etki yaratmaya yönelik bir siyasi duruştur. Türkiye ve dünyanın pek çok yerinde eğitim almış olan Abdulkadir Adem önemli bir entelektüel ve Etiyopya Müslümanlarının önem verdiği bir liderdir. Abdulkadir Adem Türkiye'de bulunduğu dönemde Türkiye'nin demokrasi yapısını ve çok partili siyasal sistemini yakinen analiz etmiş bir Türkiye dostudur. Abiy Ahmed'in sıkça başvurduğu bir isim olan Abdulkadir Adem eliyle kurulmuş olan PDN NGO üst çatısı ise Etiyopya halkına 90'a yakın Sivil Kuruluş marifetiyle önemli katkılar sunmaktadır. Etiyopya'da ki bu demokratikleşme süreci Etiyopya'nın geleceği için önemli bir fırsattır.

Yakın zamana kadar Ahbaş meselesi üzerinde çok yıpranmış olana İslam toplumuna Abiy Ahmed'in çok önemli bir katkı sunduğu iyi bilinmelidir. Ahbaşlar tarafından sevk ve idare edilen Etiyopya İslam Yüksek Konseyi Etiyopya Müslümanları için oldukça önemli bir kuruluştur. En küçük yerleşim bölgesine kadar nüfuz edebilen bu yapı Etiyopya Müslümanlarının en önemli dini idari merci'dir. Bu yapının sapkın bir yapı olan Ahbaşlar tarafından kontrol altında tutulması Etiyopya Müslümanları için oldukça önemli bir handikaptı. Başbakanın bu konuda aldığı inisiyatif oldukça değerlidir. Etiyopya halkının değerlerine ve İslam'ın temel kaidelerine uygun olmayan Ahbaş hareketi ve kadroları görevden uzaklaştırılarak yerine Etiyopya Müslümanlarının tümünün bir dini otorite olarak kabul ettiği Müftü Hacı Ömer'in seçilmesi imkanı oluşturulmuştur. Uzun zamandır büyük sıkıntı içinde olan Etiyopya Müslümanları için bu büyük bir zafer olmuştur. Ayrıca Üstad Bedru gibi önemli İslam alimler 'inin çalışmalarına ve irşat faaliyetlerine müsaade edilmiştir.

Uzun zamandır Etiyopya'da Müslümanların ihtiyacı olan Faizsiz Bankacılık konusundaki çalışmalar artmıştır. Daha önceki dönemde çalışmaları durdurulan ve kaynaklarına el konulan ZEMZEM BANK'ın yeniden çalışmalarına başlaması sağlanmıştır. Hisse satışının devam ettiği Banka yakında büyük ve güçlü bir zincirle çalışmalarını yaygınlaştıracak. Malezya, Türkiye, Katar ve Endonezya'da ki modellerin incelendiği bir Faizsiz Bankacılık modeli konusunda çalışmalar hızla devam etmektedir. Çok yakın zamanda pek çok faizsiz bankanın açılacağı müjdelenmektedir.

Abiy Ahmed Ali iktidarında Müslümanlar geçmiş dönemlere nazaran oldukça rahat durumda bulunmaktadırlar. Dini yaşamlarında ki rahatlama yanında, siyasi çalışmalar içine girmiş olmaları da Etiyopya Müslümanlarının gelecekleri için bir fırsat olarak görülmektedir.

Fakat süreç içerisinde taahhütlerin gerçekleşmemesi sebebiyle bir belirsizlik ortaya çıkmıştır.

6.2.3.Dışarıda Atılan adımlar

Etiyopya tartışmasız Afrika'nın en önemli ülkelerinden biri. Onun ne kadar özel bir ülke olduğu Afrika Birliğinin merkezinin de orada olmasından anlaşılır. Hristiyanlık tarihi içinde ki özel yeri de Etiyopya'yı Batı nezdinde oldukça değerlidir. Müslümanların ilk hicretini Habeşistan'a yapmaları nedeniyle Müslümanlar içinde tartışmasız çok önemli. Ayrıca yüksek bir nüfus oranına sahip Müslümanlar nüfusu Etiyopya'yı yakinen takip etmeyi Müslümanlar açısından zorunlu kılmaktadır. Tarihi serüveni ile de oldukça önemli olan bu Afrika ülkesinin Dünya ile de geniş bir etkileşim içinde olduğunu söylemek mümkün. Bir dönem sosyalist yönetimi ile Dünya'nın belli bölgeleri içinde anlamlı bir noktadadır. Etiyopya yönetimleri tarihsel serüvenleri boyunca bu çeşitliliği denge siyaseti ile götürmeyi bilmişlerdir. Bunun en dikkat çekici sonucu olarak ta Etiyopya Afrika'nın sömürge olmayan tek ülkesidir. Etiyopya bu denge siyasetini bugünde devam ettirme gayreti içindedir.

Abiy Ahmed Ali hükümeti bu çerçevede tüm dünya ile barış mesajları üzerinden bir diplomatik duruş tercih etmiştir. Özellikle Çin ve ABD ile ilişkisinde rekabetin tam göbeğinde olmasına rağmen ilişkilerini başarı ile götürmektedir. Bu tarafların tercih konusunda yaratacakları baskıya kadar devam edebilecek bir durumdur. Bu baskıyı yaratacak tarafın kaybetme tehlikesi nedeniyle taraflar mutedil bir ilişkiyi tercih etmektedir. Özellikle ABD ve İsrail bölge 'deki kritik yatırımları nedeniyle ve Etiyopya'daki varlıklarını tehlikeye atacak adımlar ortaya koymamaktadırlar. Yakın zamanda Etiyopya havayollarına ait ABD yapımı bir uçağın düşmesi ile Etiyopya güçlü bir inisiyatif alarak ABD'den uçak alımını durdurmuştur. Bu ince diplomatik bir hamle olarak Etiyopya'nın dış politik bağımsızlığının bir görünümü olarak okunabilecektir.

Diğer taraftan Çin'in bölgede ki artan gücüne kayıtsız kalmazken tek yönlü bir etkiyi ortadan kaldıracak adımlar attığı da görülecektir. Tüm ihtiyaçlarını şartsız kabul etme eğilimi içinde olan Çin'e alternatif temaslar içinde olması özgün ve bağımsız kalma konusundaki duruşun da bir ifadesidir.

Abiy Ahmed Ali döneminin en dikkat çekici gelişmesi tartışmasız komşu ülkelerle var olan krizler konusunda aldığı pozisyondur. OGADEN işgali nedeniyle Somali ile ve geçmişte yaşanan krizler nedeniyle Eritre ile devam eden gerilimler konusunda önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu iki ülkeye yaptığı ziyaretler tarihi bir mahiyette ve çok etkili neticeler ortaya çıkartmıştır.

Güney Sudan konusunda aldığı inisiyatif bölgedeki gelişmelerde önemli bir konum elde edeceğinin göstergesidir. Mısırla devam eden Nil sorununda iletişimi devam ettiren fakat Etiyopya'nın milli menfaatlerini ıskalamayan bir görünümdedir. Türkiye ile olan ilişkiler de oldukça iyi durumdadır. Siyasi, diplomatik ve iktisadi ilişkiler artma yönünde eğilim göstermektedir.

Abiy Ahmed'in geçen yıllarda aldığı inisiyatif oldukça büyük etki yaratmıştır. Sudan'daki darbe ve neticesinde ortaya çıkan sokak olaylarına başından itibaren kayıtsız kalmamıştır. İşin krize girdiği bir noktada tarafları bir masada oturma konusundaki arabulucu tavrı tüm Dünya tarafından takdirle karşılanmıştır. Krizin tırmandığı bir noktada sözünün taraflarca dinleniyor olması Abiy Ahmed'in bölgede güçlü bir aktöre dönüştüğünün en açık ifadesidir. Abiy Ahmet Ali Doğu Afrika'da artık yeri sağlam ve güçlü bir aktördür. İçerde ve dışarıda üstlendiği rol değerlidir.

6.2.4.Son Dönemde Ortaya Çıkan İmaj Kaybı ve Belirsizlikler

Süreç içerisinde Abiy Ahmed'in özgün ve güçlü politikası içeride ve dışarıda bazı düşmanlıklar da oluşturmuştur. Özellikle federatif devlet yapısının yaygın olduğu ülkede, üniter devlet arzusu kendi kadroları da dahil olmak üzere çok mahdut bir ekip tarafından sahiplenilmektedir. Bölgede üstlendiği kritik rol yanında üniter olma arzusunun da uluslararası kuruluşlar ve özellikle ABD tarafından hoş karşılanmaması ile yeni ve olumsuz bir algı ortaya çıkmaya başlamıştır.

Süreç içerisinde belli çevreler açısından antidemokratik bir görünüm içerisine girmesi ile birlikte, özellikle tutuklamalar da Abiy Ahmed'in imajına zarar vermiştir.

Abiy Ahmed'in Rusya ve Çin ile yakınlaşması ve ittifak içinde hareket etmesinin de ABD'nin Abiy'in biletini kesmesi konusunda etkili bir sebep olduğu düşünülmelidir.

Mısır, Etiyopya ve Sudan arasında ihtilaf konusu olan Rönesans barajı meselesinde Etiyopya hükümeti milli bir tutum ortaya koymaktadır. Washington'daki arabuluculuk toplantısında masayı terk etmesi ile ABD muhalefeti açık bir hal almıştır.

Tigray savaşındaki sert, saldırgan ve belirsiz tutumu, Eritre ordusu ile yakınlaşması ve diplomatik kanallarındaki sınırlılıklar Abiy'in imajında derin yarıklar ortaya çıkartmıştır.

7.Abiy Ahmed Ali'ye Karşı Darbe Girişimi ve Sonuçları

Abiy Ahmed Ali bir yılı aşan bir dönemde ülke içinde ve dışında çok önemli işler başarmıştır. Başarı her zaman ödül ve kazanım getirmez. Başarının içeride ve dışarıda muarızları da ortaya çıkabilecektir. Menfaati kesilen gruplar bu konuda muhalif tavırlar ortaya koyacaklardır.

Etiyopya yukarıda uzun uzun anlattığımız gibi etnik çeşitliliği kalabalık olan bir ülkedir. 90 farklı etnik grup 9 eyaletle yönetilmektedir. Tüm etnik gruplar merkezi iktidarda daha güçlü bulunma motivasyonu ile hareket etmektedir. Abiy Ahmed Ali dörtlü ittifakın adayı olarak nispeten etnik yapıların üstünde bir meşruiyeti olsa da belli etnik yapıların kendisinden rahatsızlık duyduğu herkesin malumudur. Özellikle uzun bir dönemdir devlet erkinin tüm imkanlarına alışık olan Amhara ve Tigray halklarının isyan potansiyeli içinde oldukları bilinen bir gerçektir. Bu hassasiyet çerçevesinde kurulan ittifak bu durumu göz ardı etmeyerek kabine planlaması yapmasına rağmen tüm bölgelerde etnik kimliği öne çıkararak siyaset üreten grup ve siyasi partiler çalışmalarını artırarak devam etmektedirler. Ülke nüfusunun %25'ine sahip olan Amhara'daki bazı grupların muhalif bir siyasi çaba içinde oldukları ve bu konudaki muhalefetin şiddetini artırdıkları görülmektedir.

Başbakanın dışlamayan tutumuna rağmen etnik ve mahalli güdüler çerçevesinde Oromo'ların iktidarı tamamen ele geçirdikleri ve Amhara'lılara baskının arttığı yönünde yaygın bir propaganda Amhara bölgesinde zemin bulmuştur. 400-500 yıllık iktidarı kaybettikleri düşüncesiyle bölgede son dönemde gerginlik iyiden iyiye artmıştı.

Özellikle Amhara diasporası güçlü olduğu ABD'den yaptığı propaganda ve medya çalışmaları ile bölgede ki gerilim dozajını yükseltmiştir. Ayrıca küresel propaganda kaynaklarını etkin kullanarak belli düzeyde bir etki yarattığı da görülmüştür. Abiy Ahmed Ali'in her başarısını adeta Amhara karşıtı bir durummuş gibi algılayarak Başbakan karşıtı yoğun bir karşı propaganda oluşturulmuştur. Bu konudaki muhalif söylem diasporada yarattığı etkiyi içeride kurduğu bir siyasi parti ile desteklemiştir. Amhara halkının haklarının gasp edildiği üzerinden oldukça sert bir propaganda yapmaktadır.

Tartışmasız Etiyopya'nın istikrarı belli çevreleri rahatsız etmektedir. Bu rahatsızlık içeriden olabileceği gibi dışarıda 'da oluşabilecektir. Etiyopya'nın bölgede etkili ve güçlü bir ülkeye dönüşmesi hesapları olan başka ülkeleri rahatsız edecektir. Ülke 'de artan istikrar belli çevreleri rahatsız etmiş olmalıdır ve ülkede en kolay çıkarılabilecek sorun, etnik fırsatları kullanmaktır. Tam da böyle bir dönemde 22 Haziran 2019 günü Abiy Ahmed Ali üzerinde kamuflaj ile TV'lerde görünmüş ve Amhara bölgesinde bir darbe girişiminin olduğunu ve bastırıldığını halkına ve tüm Dünya'ya ilan etmiştir. Demokratikleşme ve Kalkınma gayreti içinde olan her ülkede kolay bir yöntem olarak darbe ve iç savaş girişimi Etiyopya ordusu tarafından bastırılmıştır.

Darbenin sonucunda; Etiyopya Genelkurmay Başkanı Seara Mekonnen, Amhara bölgesi Başkanı Abbachew Mekonnen, Amhara bölgesi kabine üyesi Azaze Wasaw dahil toplam beş kişi hayatını kaybetmiştir. Darbe girişiminin arkasındaki isim olan Amhara bölgesinin Güvenlik Şefi General Asamnew Tsige ise Bahir Dar şehrinde ölü olarak ele geçirilmiştir. Tsige'nin, Amhara kökenlilere silahlanma çağrısı yaparak diğer etnik gruplara karşı savaşa davet ettiği ve Amhara milislerini işe aldığı gerekçesiyle hükümet yetkililerinin toplantı yapacağını haber alınca darbe girişimine kalkıştığı ortaya çıkmıştır. Asamnew Meles Zenawi döneminde de darbe girişiminden dolayı yargılanıp ceza almış bir isimdir. Asamnew Tsige'nin mevcut Başbakan Abiy Ahmed tarafından ilan edilen genel aftan yararlanarak Amhara eyaletinin güvenlik şefi olarak atanmıştır. Bu iyi niyete karşı yapılmış bir ihanet olarak tarihteki yerini alacaktır.

Darbe'nin en üzücü sonuçlarından biride kendisi de Amharalı olan Etiyopya Genelkurmay Başkanı Seara Mekonnen'in ölümüdür. Mekonnen Abiy Ahmed'e sadakatinin ve ülkesinin gelişimine verdiği destek neticesinde Asamnew'in talimatıyla koruması tarafından öldürülmüştür.

Darbe süreci, Etiyopya'nın yükselişine yönelik bir operasyondur. Tutuklamalar ve tahkikat devam etmektedir. Sürecin Amhara diasporası marifetiyle tahrik edilerek yeni olayların başlamaması için tedbirler alınmaktadır. Ülkede bu tedbirler çerçevesinde bazı kısıtlamalar vardır. İnternet kesiktir ve bölgeden yeterince haber alınamamaktadır. Bölge ile yaptığımız görüşmelerde Amhara hariç olmak üzere günlük hayatın devam ettiği, tahkikatın Amhara başta olmak üzere ülkenin tümünde devam ettiği bilgisi gelmektedir. Abiy Ahmed ülkesinin milli menfaatleri çerçevesinde gayret etmekte ve etnik duyguları aşan bir Milli Etiyopya var etme gayreti içinde yoluna devam etmektedir.

8.Tigray Krizi, Etkileri ve Sonuçları

Abiy Ahmed'in bu yükselişi ve iktidar dönüşümüne en sert ve bölgesel tepki beklendiği üzere TİGRAY bölgesinden gelmiştir. Etiyopya'nın siyasi tarihinde Tigray halkının etkili bir nüfuzu vardır. THKC 'Tigray Halk Kurtuluş Cephesi' 1991 yılında başkenti ele geçirmişti ancak o dönemlerde Etiyopya'yı faşist Derg cuntası yönetiyordu. Ülke nüfusunun yüzde 6'sını oluşturan Tigraylılar baskıcı Derg yönetimini bitirerek sonraki süreçte Etiyopya'nın yönetiminde uzun süre söz sahibi olmuşlardır. Fakat etnik çeşitliliğin çok güçlü olduğu Etiyopya'da yönetimsel meşruiyet tartışması halen devam etmektedir. İnsanlarının hırslı ve atak karakteri yanında kuzey halklarının devlet içerisindeki gücünün Abiy iktidarı ile zayıflamasına yönelik endişe kuzey halklarını saldırgan bir pozisyona sokmuştur. Eritre ile uzun süre devam eden savaş döneminden kalan savaşkan bölgesel iklim ve silah alt yapısı da bu süreci farklı bir noktaya taşımıştır. Çatışmaların başladığı Kasım 2020'de Tigray kuvvetlerinin 50 bin kişiden oluşan bir silahlı gücü bulunuyordu. Mekelle'nin Etiyopya ordusu tarafından kontrol altına alınmasının ardından bölgede oluşan mahalli milliyetçi söylemin etkisi ile Tigray cephesi milis sayısını 200 binin üzerine çıkardı. Sahada yaşanan bu güç değişimi bugün Etiyopya ordusunun bölgeden çekilmesine ve Tigraylı milis kuvvetlerin alan kazanmasına neden olmuştur. 1990'lı yıllardaki iç savaşta başkent Addis Ababa'yı ele geçiren Tigray güçleri yeniden başkente doğru yürümeye başladılar.

Savaşın kaderini değiştiren en kritik adım Abiy Ahmed'den gelmiştir. Savaş denklemini kendi lehine çevirmek amacıyla Eritre'den destek istemiş, bölgeden gelen Eritre'li savaşçılar Tigray bölgesinde adeta terör estirmişlerdir. Uzun süre bu çağrıyı yaptığını kabul etmeyen Abiy kısa bir zaman sonra bunu kabul etmek zorunda kalmıştır. Amhara, Sudan ve Tigray topraklarında ihtilaflı Tigray topraklarının Amhara tarafından ele geçirilmesinin ardından Tigray halkının topyekün bir savaşa kalktığı ve bu savaşın kendileri açısında çok güçlü bir meşruiyet zeminine oturduğu görülmektedir. 1991 sonrasında hükümette olan Tigray halkı güçlü bir bürokratik insan kaynağına sahip olmuştur. Bugün özellikle Etiyopya'yı yurt dışında temsil eden insan kaynağının ve Etiyopya diplomatik misyonlarının neredeyse tamamına yakını Tigray bölgesindendir. Bu da konunun uluslararası kamuoyunda algılanılması konusunda Tigray halkını avantajlı hale getirmektedir.

Kısaca savaş, uluslararası raporlar marifetiyle Tigray tarafından çıkarılmış olarak tanımlansa da – Askeri birliğin basılarak askerlerin öldürülmesi ve devlete ait mühimmatın ele geçirilmesi olayı-; Eritre askerlerinin davet edilmesi, Amhara, Eritre ve Etiyopya ordusunun Tigray'daki saldırgan tutumu adeta Tigray'da milli seferberliği tetiklemiş ve hükümeti kusurlu bir pozisyona itmiştir. Artan savaş gücü bununla açıklanırken, uluslararası yardımlarda savaşın şiddetini pekiştirmiştir. Etiyopya İstihbari kaynakları pek çok uluslararası kuruluşun bölgede Tigraylara destek verirken tespit edildiğini kamuoyuna duyurmuştur. Yakın zamanda WFP 'Dünya Gıda Programından' bazı çalışanları Tigray lehine istihbarat yapıyor oldukları gerekçesi ile sınır dışı etmiş, bazılarını da tutuklamıştır.

Bu süreçte yurt dışındaki diasporanın da etkili olduğu söylenebilir. Abiy Ahmed'in –küresel güçler açısından- kontrolsüz büyümesi ile Etiyopya'daki istikrar sürecini kontrol altına almak isteyen ABD, bu süreçte krizin kaynağı olan Tigray tarafında vaziyet alarak Abiy Ahmed'i yalnız bırakma yoluna gitmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasındaki bir başka sebepte Mısır ile yaşanan baraj ve Nil'in kullanım hakkı ile ilgili krizdir. Sisi ile birlikte hareket etme yoluna giden ABD'de baraj tartışmasında milli bir yaklaşım içinde olan Abiy Ahmed'i adeta cezalandırmaktadır. BM başta olmak üzere pek çok uluslararası kurum krizi sonlandıracak adımlar atmak yerine Etiyopya hükümetini zora sokacak bazı açıklamalar tercih etmektedir. Özellikle Eritre askerlerinin daveti ve savaş suçu düzeyinde işledikleri kabahatler uluslararası kuruluşların raporlarında yer bulmuştur. Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), Etiyopya ordusunun kuzeydeki isyancı Tigray Halk Kurtuluş Cephesine (TPLF) karşı yürüttüğü operasyona destek olan Eritre kuvvetlerinin, Aksum şehrinde yüzlerce sivili katlettiğini bildirmiştir. Örgütün hayatta kalanlar ve görgü şahitlerine dayanarak hazırladığı raporda, 28-29 Kasım 2020'de Aksum caddelerinde sivillere ateş açan ve ev baskınları düzenleyen Eritre kuvvetlerinin, yüzlerce silahsız sivili öldürdüğü ifade edildi.

'Kanıt laboratuvarı' birimince elde edilen uydu fotoğraflarının sivil ayrımı gözetmeksizin açılan ateş ve yağma iddialarını kuvvetlendirdiği aktarılan raporda, şehirdeki iki kilise yanında toplu mezarlar oluşturulduğuna ilişkin işaretler olduğu da belirtildi.

Abiy Ahmed bu süreçte diplomatik olarak oldukça zayıf bir süreç yönetirken, içeride verdiği görüntü ise olayı yok sayma yönündedir. Konuyu yönelik hiçbir arabulucuyu kabul etmemektedir.

Etiyopya halkları Etiyopya milliyetçiliği düşüncesine benimserler. 1991 sonrasında azınlıktaki toplumunun siyasi inhisarı altında kalan Oromo'lar başta diğer milletler katılımcı demokratik bir Etiyopya peşinde idiler. Çok kültürlü yapısı ile aslında Etiyopya demokratikleşme ile etnik iktidarlar arasındaki yapısal kavganın tam içinde bulunmaktadır. Federatif yönetim tarzına sahip olmasına rağmen merkezi gücü ele geçirme arzusu bir potansiyel durum olarak tüm etnik yapıların zihin arkasında oldukça güçlü bir şekilde bulunuyor. Son seçimlerde arzu edilen bir çeşitlilik maalesef sağlanamadı ve seçim süreci bazı kör tartışmalara kurban edildi ve Etiyopya'nın geleceğini kuracak güçlü bir temsilin oluşmadığını söyleyebiliriz. Seçimin meşruiyeti ile ilgili tartışmaların gölgesinde seçimler Abiy Ahmed'in zaferi ile neticelenmişti. Bu seçimlerle birlikte Etiyopya'da şiddet çok güçlü bir şekilde arttı. Bugün şiddet sarmalı daha geniş bir alana doğru yayılmış durumda. Abiy Ahmed çatışmayı Mekele ve civarında sınırlandırmayı umarken THKC 'Tigray Halk Kurtuluş Cephesi' Dessie şehrini Ekim ayının sonunda ele geçirdiğini duyurdu. Dessie hem Amhara bölgesinde bulunmasıyla hem başkente giden otoyol üzerinde yer alan büyük kentlerden biri olmasıyla önemli ve Dessie şehri Kuzey'e açılan yollar üzerinde ve oldukça hassas bir kavşakta bulunuyor. Dessie'nin ve diğer irili ufaklı bölgelerin THKC'nin eline geçmesi milislerin savaşı merkezi hükümetin kapısına taşıdığının en önemli göstergesi. Küresel destek yanında Eritre ve Sudan'dan savaşa katılan paralı savaşçılarla THKC kendinden beklenenin çok üstünde bir performansla binlerce hükümet askerini de esir alarak çok güçlü bir görünüm ortaya koyuyor. OGADEN başta olmak üzere başka sorunlu alanları da harekete geçirme potansiyeli taşıyan bu durum Etiyopya ordusunun gücü ile alakalı şüpheleri derinleştirirken, iç savaş arzusu içinde olan grupları da teşvik edici oluyor.

9.Tigray Zulmü ve Abiy Ahmet Belirsizliğinde 'Wollo Müslüman'ları'

Yakın zamanda THKC tarafından ele geçirilen Dessie ve özellikle Wollo bölgesi Müslümanların yaşadığı bir bölgedir. Kendi kimlik özellikleri yanında medreseleri ile meşhur olan Wollo bölgesi Tigray savaşçıları tarafından yağmalanırken Amhara federal ordusu da, Etiyopya ordusu da hiçbir şey yapmamıştır. Adeta Müslüman kimliği ile ortada kalan Wollo halkı bu savaşı en ağır şekilde ortada kalarak ödemektedir. Abiy Ahmet iktidarından sonra adeta planlı bir şekilde silahsızlandırılan Müslümanlar, silahsız bir şekilde Tigray savaşçılarının önündeki kurbanlar gibidir. Kendilerinin korunmasını Abiy Ahmed'den talep eden Müslümanlara verilen cevap çok şaşırtıcı olmuştur. 'Silahlanın ve kendinizi koruyun.' Silahları alınmış Wollo Müslümanları Tigray hakimiyeti altındaki bölgede çok ağır bir dram yaşamaktadırlar. Abiy ve Amhara askerlerinin Tigray'daki yağma ve saldırılarının misillemesi olarak Tigray savaşçılarının gazabı Wollo'nun Müslüman halkının üzerine sağnak gibi inmiş durumdadır.

Mutlaka bu bölge' ye uluslararası bir heyet gönderilmeli ve adeta bir Müslüman kıyımına dönen Wollo'daki maliyet analiz edilmelidir. Etiyopya ordusunun diğer eyaletlerden topladığı karma ordu bu savaşın Amhara ve Tigray arasında bir savaş olduğunu ve kendilerini ilgilendirmediğini ifade ederek savaş meydanından kaçmaktadır. Bu durum kısa bir zaman sonra Tigray savaşçılarının Addis Ababa'ya ulaşacaklarının net bir göstergesidir.

Yakın zamanda OHAL kararının alınması ile Etiyopya'da bir iç savaş durumunun ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Bu iç savaşın daha şimdiden milyonluk insan kitlelerini hareket ettirdiğini devasa insan nüfuslarını göçe zorladığını, yağma ve insani dramlara sebep olduğunu da söyleyebiliriz. Somali'nin ardından, Sudan şimdi de savaş baronları Etiyopya'da bir krizin çıkmasını adeta destekliyor bir görüntü içinde vaziyet alıyorlar. Binlerce paralı askerin geldiği Etiyopya, savaş ekonomisinin ve savaş baronlarının yeni bölgesi gibi gözüküyor. Etiyopya gibi etnik çeşitliliğin fazlaca olduğu bu bölgede yaygınlaşacak savaş istikrar sorunu yaşayan Somali, Sudan yanında Kenya, Eritre ve Cibuti'ye kadar sıçrayarak Afrika Boynuzunu bir ateş çemberinin içine sokacaktır.

Etiyopya Müslümanlarının bu savaşa bakışı da oldukça karmaşık bir görünümdedir.

• Etiyopya Müslümanları kendi içlerinde bu savaşı farklı farklı algılamaktadır. Bir kısmı savaşı görmezden gelmekte ve sessiz kalmayı tercih etmektedir.
• Bazı Müslüman topluluklar konuyu milliyetçi perspektifte ele almakta ve sahip oldukları etnik değerler temelinde algılamaktadırlar.
• Etiyopya Müslümanları'nın bir kısmı için Wollo'da Müslümanlar aleyhine çok büyük bir kriz mevcuttur.
• Abiy Ahmet'in Müslümanlara verdiği taahhütlerin ve özellikle demokratikleşme konusundaki sözlerin tutulmaması nedeniyle Abiy Ahmet'e bir güvensiz bakış mevcuttur. Bu sebeple iç savaşta taraf olmadan sürecin tamamlanmasını beklemektedirler.
• Son günlerde verilen taahhütlerin gerçekleşmemesi sebebiyle itirazlar Müslümanlar tarafından yüksek sesle dillendirilmeye başlanmıştır.
• Müslümanlar Tigray zulmü ile Abiy belirsizliği arasında kalmış durumdadırlar ve iki olumsuzluktan birini tercih etmez iken ne yapacaklarını bilememektedirler.
• Bazı müslümanlar için özellikle Wollo'da ortaya çıkan durum çok olumsuz olup, maliyeti çok ağır olmuştur. Bu sebeple Wollo başta, savaştan etkilenen Müslüman toplum'un maddi ve manevi olarak korumaya alınması, yardım çalışmaları başta olmak üzere hızla bir destek programının başlatılması dillendirilmektedir.
• Özellikle savaştan etkilenen bölgelerde Protestan Hükümet eliyle sistematik bir misyonerlik faaliyetinin yapılabileceği ile alakalı bilgi ve emareler bulunmaktadır. Savaştan mağdur olan Müslüman ahalinin mağduriyetinin istismar edilmemesi konusunda mutlaka çalışmalar yapılmalıdır.

10.Etiyopya ve Türkiye İlişkileri ve Türkiye'nin Bu Krizdeki Rolü

Etiyopya ve Türkiye ilişkileri oldukça eski dönemlere dayanmaktadır. Osmanlının Habeşistan eyaletinin merkezi bugünkü Harrar şehridir. Oldukça kurumsal ve derinlikli bir ilişki alt yapısı olduğu söylenebilir. Cumhuriyet döneminde de bu ilişkinin başarılı bir şekilde devam ettiği söylenebilirse de son 15 yıllık dönemde hatırı sayılır bir artış ortaya çıkmıştır. Ticaret hacmindeki artış yanında özellikle Kamu Diplomasisi çalışmalarında önemli atılımlar ortaya çıkmaktadır. Türk kamu diplomasisi kuruluşlarının neredeyse tamamının bölgede ciddi çalışmaları bulunmaktadır. TİKA başta olmak üzere YTB, Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü bölgede oldukça hacimli işler ortaya koymaktadır. İnsani yardım çalışmaları süreç içerisinde kapasite inşasını esas alan nitelikli kalkınma yardımlarına dönüşmüştür. YTB'nin Türkiye Bursları kapsamında son 10 yıllık dönemde özellikle master ve doktora programlarından mezun olan yüzlerce öğrenci iki ülke arasındaki ilişkilerin artışına katkılar sağlamakla kalmamış Etiyopya'nın akademik elitlerinde gözle görülür bir artış ortaya çıkmıştır.

Bugün Türkiye markası Etiyopya'da güven ve kalitenin bir adresi haline gelmiştir. Çin bölgede büyük hacimli bir yatırım süreci yönetmektedir. Hibe yoluyla yaptığı Afrika Birliği binası, Addis Ababa içinde yaptığı devasa yol ve köprülere rağmen Türkiye'nin sahip olduğu marka ve imaja sahip olamamıştır. Maarif Vakfı tarafından ortaya konulan eğitim vizyonu da ülkeler arası etkileşimi daha geniş bir toplumsal tabana yayma konusunda oldukça nitelikli bir katma değer üretmektedir. Ülkemize karşı duyulan bu güvenin çok güçlü bir çıktısı olarak Abiy Ahmed yakın bir zamanda kalabalık bir heyet ile ülkemize gelmiştir. Karşılıklı ikili ilişkilerin masaya yatırıldığı bu toplantılarda Abiy'in asıl niyetinin küresel toplum tarafından yeterince sahiplenilmeyen Tigray krizi ile alakalı destek talebi olduğu gözden ırak tutulmamalıdır. Kamuoyuna İHA ve SİHA talebi olarak yansıtılan bu ziyaretler bir ticari alışverişin çok ötesinde algılanmalıdır. Ülkemiz tüm dünya' da istikrar ve güvenin adresi bir tarihsel, güncel görünüme sahiptir. Savunma sanayii konusundaki ticari etkileşimler değerli olmakla birlikte asıl olan ülkemizin istikrar ve ara bulucu rolünün ortaya çıkmasıdır.

Ülkemiz ticari gruplarının bölgedeki yatırımlarının büyük bir kısmı bugün Tigray savaşçıları tarafından ele geçirilen Kombolcha bölgesindedir. Tigray savaşçıları yanında paralı savaşçılar tarafından ele geçirilen bölge yağmalanmaktadır. Ülkemiz bu yatırımların güvenliği konusunda Etiyopya hükümeti yanında uluslararası kurumlarla da etkileşim içinde olmalıdır. Bu savaşın büyük maliyetleri vardır ve bizi de etkilemektedir. Bu sebeple savaşın bitirilmesi için arabuluculuk üstlenmek en önemli diplomatik gayret olacaktır.

Etiyopya adeta iç çatışmalara terk edilmiştir. Amhara ve Tigray diasporasının çok güçlü bir şekilde beslediği küresel yapılar ağır insani dramlara rağmen çatışma çözücü bir rolü tercih etmemektedir.Bölgede üstlendiğimiz kalkınma ve kapasite inşası odaklı mesaimiz tam bu süreçte en aktif pozisyonu almalı ve bölgedeki çatışmaların tamamlanması ve demokratik, katılımcı bir Etiyopya'nın teşekkülü konusunda gayretimiz ortaya çıkmalıdır.

Devlet yanında sivil toplum kuruluşlarımızın bölgedeki hak ihlallerini yakinen takip etmesi, savaşın yarattığı maliyetlerin izlenmesi, insani yardım süreçlerinin planlanması, özellikle Wollo ve Dessie'deki Müslüman ahalinin yaşadığı taciz, tecavüz ve yağmalama ve infazların takip edilmesi gereklidir. Etiyopya Müslümanları konusunda ciddiyetli bir süreç takibi yapılmalı, ulusal ve uluslararası kamuoyu bilgilendirilmelidir. Etiyopya'nın Müslüman halkı Tigray ve Amhara zulmü ile Abiy Ahmet belirsizliğine mahkûm edilmemelidir. İvedilikle Etiyopya'da bir insani yardım çalışması başlatılmalıdır.

Bunun güçlü diplomasi, etkin kamu diplomasisi ve STK yardım programları ile beslenmesi çok önemlidir. Tüm dünyanın çatışma arzusu içinde olduğu ülkelerde, ülkemiz istikrar ve barış için gayret etmelidir. Var ettiğimiz yüksek gayret ve kapasite bu süreçte bizim için en büyük alt yapı olacaktır. Yüzlerce Türkiye mezunu öğrenci Afganistan'dan; Balkanlar'a; Moro'dan Etiyopya'ya istikrar ve huzurun aktörleri olarak vazife beklemektedir.

85 yaşında Covid teşhisiyle vefat eden Abdul Kadir Khan, Pakistan'da ulusal bir kahraman olarak kabul ediliyor. Dünya çapında ise "Pakistan'ın nükleer silahlarının babası" olarak anılıyor. Kimilerine göre de İran'ın nükleer programının da beyni olarak da kabul görüyor.

1936'da Hindistan'da doğan Khan, 1952'de Pakistan'ın özgürleşmesinin ardından ailesiyle birlikte taşındı. 1972'de 36 yaşındayken, Avrupa URENCO konsorsiyumunun bir parçası olan Hollanda'daki bir laboratuvara uzmanlaşmak üzere gitti. Uranyumu zenginleştirmek için santrifüjler inşa edilmesinde yer aldı.

Khan URENCO'nun belgeleme ve planlamalarında bulundu. Hollanda'da çalışırken düşman kabul ettikleri Hindistan'ın o dönem nükleer silah üretebilecek konuma gelmesi üzerine 1976 yılında ülkesine dönerek nükleer çalışmalara başladı. Pakistan Başbakanı Zülfikar Ali Butto'yu Hindistan'ın nükleer silahlarına denk bir nükleer program başlatmaya karşı ikna etti.

Aynı dönem ilginç bir gelişme daha yaşandı. Aynı yıl, ilerde İsrail casusu olacak Arnon Milchen bir hırsızlığa karıştı. Milchen, İsrail'in 'Bilimsel İrtibat Bürosu' istihbarat birimince, URENCO'nun santrifüj çizimlerini bir Alman mühendisten satın aldı ve İsrail'in nükleer silahları için Dimona'da benzer santrifüjler inşa etmeye başladı.

Pakistan ilk halka açık nükleer testini Navaz Şerif'in başbakan olduğu 1988 yılında gerçekleştirdi.

Abdul Kadir Khan (soldan beşinci) Pakistan'ın ilk halka açık nükleer silah testini gerçekleştirmesinden hemen önce, 1998'de Räs Koh Tepeleri içindeki demir çelik tünelin dışında diğer yetkililerle birlikte (Wikipedia)

Ülkesinin önemli bir nükleer program inşa etmesinde önemli rol oynayan Khan daha sonra emekli oldu. Adına bir labaratuvar kurarak uzun yıllar çalışmalarını buradan yürüttü. Ağını genişleterek, Malezya, Kuzey Kore ve İsviçre de dahil olmak üzere birkaç ülkede atölyeler kurulmasını sağladı.

İslam dünyasının nükleer programının dehası olarak kabul edilmeye başlandı. 80'lerin sonu ve 90'ların başında Ortadoğu'da kapsamlı bir şekilde seyahat ederek hizmetlerini sundu. Mısır, Suudi Arabistan, Cezayir ve hatta Suriye'ye çalışmalarını teklif etti. İran ve Libya tarafından kabul edildi.

Khan'ın bölgedeki çalışmaları İsrail istihbarat servisi Mossad'ın radarına girdi. O sırada Mossad şefi Shabtai Shavit liderliğindeki İsrail istihbarat servisi, Khan'ın bölgede seyahat ettiğini gözlemlemeye başladı. Shavit, İsrailli gazeteci Yossi Melman'a söylediği gibi, Mossad ve Aman (askeri istihbarat) Khan'ın neyin peşinde olduğunu bir türlü anlayamadı.

Melman'a göre, İsrailli istihbaratçı Shavit ve meslektaşları, Khan'ın niyetini doğru yorumlasaydı, Khan'ı öldürmek için bir Mossad ekibi göndermeyi ve böylece en azından İsrail-İran ilişkileri bağlamında "tarihin akışını değiştirmeyi" düşüneceğini de sözlerine ekledi.

Sonunda Khan'ın ağını ifşa eden olay Kaddafi ile oldu.

Abdul Kadir Khan'ın serbest çalışan nükleer silahların yayılması çalışmasının ilk alıcısı olan Libya lideri Muammer Kaddafi, daha sonra Khan'ın düşüşünün nedeni oldu. Credit: AP Photo/Andrew Medichini

Amerika'nın 2003'te Irak'ı işgal etmesinin ardından, Libya lideri sıranın kendisine geleceğini dillendirmeye başladı.

Khan'ın çalışmalarının Batı'ya ifşasında Kaddafi olduğu ilerleyen yıllarda orataya atıldı.

Kaddafi, CIA ve İngiltere'nin gizli servisi MI6 ile pazarlık ettiği ve Khan'ın ağının, bazıları tavuk çiftliği kılığında, kendisi için nükleer tesisler inşa ettiğini tüm belgelerle birlikte açıkladığı yazıldı. CIA ve MI6, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (IAEA) Libya'nın hem nükleer hem de kimyasal programlarını dağıttı.

Yossi Melman'a göre, CIA ve MI6, Kaddafi ile müzakereleri o kadar sakladı ve bölümlere ayırdı ki, Mossad ve Aman Aralık 2004'te BBC'de haberleri duyduklarında duruma vakıf olabildi.

Pakistan başkenti İslamabad'daki Nükleer Bilim ve Teknoloji Enstitüsü Merkezi Kredi: AP

Akabinde de İsrail geçmiş dosyalarını ve bilgi ipuçlarını daha derinlemesine incelemeye başladı. İsrail'in, Suriye'nin bir çölünde nükleer reaktör inşa ettiğini keşfettiği ancak Khan ve İran'ın bununla hiçbir ilgisi olmadığının ortaya çıktığı da aktarıldı. Plütonyum üretmeyi amaçlayan Suriye reaktörü, Kuzey Kore'nin yardımıyla inşa edilmiş ve Eylül 2007'de İsrail hava kuvvetleri tarafından bir saldırının hedefi olmuştu.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, Libya-Amerika-İngiliz kanalı aracılığıyla Khan'ın Tahran'a verdiği nükleer belgelerin eş zamanlı teşhirine dayanarak İran'ın nükleer emelleri üzerindeki uluslararası baskıyı artırdı. 2006'da BM Güvenlik Konseyi, İran'a ağır yaptırımlar uyguladı.

Bu yaptırımlar sonunda İran müzakere masasına taşındı ve 2015'te altı büyük güçle JCPOA nükleer anlaşmasını imzaladı. Anlaşma, İran'ın yaptırımların kademeli olarak kaldırılması karşılığında nükleer programının unsurlarını yavaşlatma ve hatta dağıtma rızasını formüle etti.

Ancak 2018'de ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ve Mossad şefi Yossi Cohen'in teşvikiyle anlaşmadan çekildi. İran da artık Khan'ın da desteğiyle temelleri atılan hedefe, nükleer bir eşik ülkesi olmaya her zamandan daha yakın oldu.

Pakistan sosyal medyasında Abdul Kadir Khan'a övgü; fon, Pakistan'ın 1998'deki ilk halka açık nükleer testinin sahnesi (Twitter)

Khan sadece Mossad'ın elinden sır olmadı: Ayrıca CIA'de Khan'ın Pakistan'daki nükleer rolünü ve müteakip serbest nükleer silahlanma çalışmalarını durdurma cambazlığını da kaçırdı. Khan'ın 1975'te Hollanda'dan dönmesinden yıllar sonra, Hollanda Başbakanı Ruud Lubbers, CIA'in Khan'ı ve onun nükleer teknolojiyi dağıtmaya karışmasını o zamanlar zaten bildiğini, ancak ABD'nin Pakistan'ın nükleer silah elde etmesini durdurmak için çok az şey yaptığını açıkladı.

CIA'in tüm bunlara rağmen, Khan'ı takip etmeyi sürdürdü. Bilinen ise, Khan'ın Dubai'deki özel çalışma alanına sızdığıydı. Khan'ın İsviçreli muhataplarından birinin CIA için çalıştığı ortaya çıkarıldı ve bazı üyeleri tutuklandı.

Khan'ın santrifüj parçalarını İsviçre, Dubai ve Malezya'daki üretim tesislerinden satan üç İsviçreli mühendislik uzmanı hakkında soruşturma başlatıldı. Daha ilginç olanı ise, CIA'in, mühendislerin istihbarat servisi ile iş birliğini göz önünde bulundurarak savunma pazarlığı talep etmesiydi.

Khan'ın Libya'daki rolü 2004'te açığa çıktığında, Pakistan makamları, yoğun uluslararası baskı altında kaldı. Tüm baskılara rağmen Pakistan makamları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın Khan'ı sorgulamasına izin vermeyi reddetti. ABD, uluslararası mahkemelerde yargılanmasını istedi fakat bu istek özellikle Pakistan Devlet Başkanı Pervez Müşerref tarafından kesin bir dille reddedildi ve ulusal mahkemelerde yargılanacağı beyan edildi.

Pakistan Cumhurbaşkanı General Pervez Müşerref başkent İslamabad'da Abdul Kadir Khan ile görüşmede. 4 Şubat 2004 (REUTERS)

Khan, ulusal televizyonda nükleer silahları ve verilen sırları itiraf etti. Pakistan devletinin herhangi bir dahlinin veya faaliyetleriyle ilgisi olmadığını açıkladı. Bunun üzerine dönemin Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref tarafından affedildi ve ev hapsine alındı.

Tüm bu olanlar Khan'ın ülkesi için çalışmalarına gölge düşürmedi aksine Batılı ülkelerin baskıları onu ülkesinde milli kahraman haline getirdi. Halkın gözünde olduğu kadar, ordu nezdinde de ulusal bir kahraman olarak kaldı. Bugünkü Pakistan Başbakanı Imran Khan da vefatı üzerine "Pakistan halkı için o ulusal bir ikondu" ifadelerini kullandı.

Abdul Kadir Khan, Pakistan'ın nükleer silaha ulaşmasını sağlayan bilim adamı, şimdiye kadarki en büyük özel nükleer silah üreticisi haline gelen nükleer jeopolitikçi ve karşı istihbarat örgütlerinin karanlık dünyasında hayatta kalabilen kişi olarakta tarihe geçti.

Khan artık, İsrail'e karşı Müslüman ülkelerin oyununun kurallarını değiştiren, stratejik askeri kapasiteler kazanmasına yardım eden, Mossad ve CIA tarafından yok edilemeyen birkaç nükleer bilim adamı arasında yer alıyor.

Pakistanlı nükleer bilim adamı Abdul Kadir Khan'ın İslamabad'da vefatının ardından Faysal Camii'ndeki cenaze töreninde bayraklı tabutunun taşınması. (AAMIR QUESHI – AFP)